عطف تفسيرى است ؛ زيرا كسى كه از خدا اطاعت كند ، از او مىترسد و پرواى او را دارد ، لكن مفسران تلاش كردهاند كه ميان اين افعال تفاوت قائل شوند و گفتهاند : در آنچه خدا دستور داده و نهى كرده ، از او اطاعت كنند و در آنچه مخالفت و گناه كرده ، از او بترسند و در آنچه در آينده انجام مىدهند تقواى او را پيشه كنند .
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ .
ضمير « أقسموا » به منافقان برمىگردد و معناى آيه چنين است : منافقان سوگندهاى سخت مىخورند كه اگر پيامبر صلّى اللّه عليه و إله به آنان دستور دهد كه از خانهها و دارايىهايشان دست بردارند ، هرآينه گوش فرامىدهند و فرمان مىبرند . ازاينرو ، خداوند آنان را از سوگند خوردنهاى دروغين منع مىكند و مىگويد :
قُلْ لا تُقْسِمُوا طاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ .
اى محمّد ! به منافقان بگو :
سوگند مخوريد ؛ زيرا خدا مىداند كه اين ادّعاى فرمانبردارى شما دروغ و رياكارانه است و شما دشمنان خدا و پيامبرش هستيد و او برحسب آنچه استحقاق داريد ، عذابى دردناك برايتان آماده كرده است .
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ .
خدا را پنهانى و آشكارا اطاعت كنيد ، نه از روى نفاق و ريا .
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْهِ ما حُمِّلَ وَ عَلَيْكُمْ ما حُمِّلْتُمْ .
ضمير « عليه » به « رسول » برمىگردد و ضمير خطاب در « عليكم » براى منافقان است و معناى جمله چنين مىباشد : پيامبر صلّى اللّه عليه و إله وظيفه دارد كه تبليغ كند و شما وظيفه داريد كه اطاعت كنيد و هركس در انجام وظيفهاش سهلانگارى كند ، حساب و پيامدهاى اين سهلانگارى بر عهدهء خودش خواهد بود خواه پيامبر باشد و خواه ديگران .
وَ إِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَ ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ .
هركس آنچه را كه خدا بر عهدهء او گذاشته انجام دهد ، پاداش و مزد او بر عهدهء خداست . پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آنچه بر عهدهاش بود انجام داد و تنها آنچه بر عهدهء شما بود باقى مانده است .