رسد به ديگران » . در اين روز ، جز ايمان و كار شايسته هيچچيز سودى ندارد : « و همگىشان در روز قيامت تنها نزد او مىآيند . خداى رحمان كسانى را كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند ، محبوب همه گرداند » . « 1 » در حديث آمده است :
خدا در روز قيامت مىگويد : امروز نسب شما را پايين مىآورم و نسب خودم را بالا مىبرم . كجايند پرهيزكاران ؟ « نسب از مناسبت گرفته شده و قرابت از قرب ( نزديكى ) [ و روشن است كه ] تنها به وسيلهء تقوا مىتوان به خدا نزديك شد . به جلد دوم زير عنوان « تقوا » و جلد چهارم زير عنوان « كجايند پرهيزكاران » رجوع كنيد .
فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ * وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ .
اين سخن در آيهء هشتم از سورهء اعراف ، جلد سوم در بخش « ميزان اعمال » بيان شد . همچنين ، بار دوم دربارهء اين ميزان ، در تفسير آيهء 47 سورهء انبياء ، زير عنوان « ميزان در روز قيامت و صاحب اسفار » سخن گفتيم .
تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِيها كالِحُونَ .
كلحت الوجوه ، يعنى چهرهها اخمآلود و عبوس مىشوند خداوند سبحان در اينجا چهرهها را به جاى كل بدن بهكار برده است ؛ زيرا چهره والاترين عضو بدن است . از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت شده است كه فرمود : تلفح وجوههم النار . لفحه ، يعنى گوشتهاى آنان به پشت سرشان مىريزد .
أَ لَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ .
اين آيه نوعى سرزنش و سركوب است ، به اين سبب كه آنان حجتها و دلايل خدا را تكذيب كردند .
قالُوا رَبَّنا غَلَبَتْ عَلَيْنا شِقْوَتُنا وَ كُنَّا قَوْماً ضالِّينَ .
آنان زمانى به گناهان خود اعتراف مىكنند كه تكليف از بين رفته و دروازهء توبه بسته شده است . نظير اين سخن در آيهء چهارم سورهء اعراف بيان شد و نيز در آيهء چهاردهم سورهء انبياء .
رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ .
آنان اين سخن را زمانى مىگويند كه صدور حكم [ خداوند ] برايشان آشكار شده و حقايق به اثبات رسيده است ، در حالى
هامش
( 1 ) . مريم ( 19 ) آيهء 96 .