كه فرد مورد ستم از نيروى بازدارنده برخوردار باشد و سكوت در برابر جنايتكار ، موجب شود كه وى به جنايت و تجاوز بيشتر دست يازد . امام على عليه السّلام فرمود : « وفا با نيرنگبازان ، نيرنگ و نيرنگ با نيرنگبازان وفاست » . گاهى سكوت در برابر ستمگر و شكيبايى بر آزار او دفاع نيكوتر است و اين در موردى است كه چشمپوشى از وى به پشيمانى و توبهء او از جنايت منجر شود و يا اينكه فرد ستمديده ، نيروى بازدارنده در اختيار نداشته باشد ؛ زيرا در اين حالت ، ستيز با متجاوز ، پيامدهاى ناپسندى خواهد داشت از قبيل ادامه دادن متجاوز به تجاوز و ستم خود و ديگر واكنشهاى او .
به همين سبب ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در مكه در برابر آزار دشمنان شكيبايى به خرج داد ، زيرا نيروى بازدارنده و دفاع در اختيار نداشت و پس از آنكه به مدينه هجرت كرد ، ستمكاران را ادب نمود ، زيرا داراى نيروى بازدارنده بود .
وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ * وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ .
« هَمَزاتِ الشَّياطِينِ »
؛ يعنى وسوسههاى شياطين .
« أَنْ يَحْضُرُونِ » ،
يعنى به من نزديك شوند . بديهى است كه شياطين بر پيامبران تسلط ندارند ؛ زيرا خدا مىگويد : « تو را بر بندگان من تسلطى نيست ، مگر بر آن گمراهانى كه تو را پيروى كنند » . « 1 »
پرسش : اگر شياطين بر پيامبران تسلط پيدا نمىكنند ، پس چرا خداوند به پيامبرش دستور داد كه از آنان به او پناه ببرد ؟
پاسخ : پناه بردن از يك چيز ، موجب نمىشود كه آن چيز بهوقوع بپيوندد ؛ زيرا معصومان عليهم السّلام بيش از ديگران از خشم و عذاب خدا به او پناه مىبردند ، درحالىكه آنان در امن و امان بودند . به بيانى ديگر پناه بردن به خدا ، دعا بهشمار مىرود و دعا براى رفع بدى و بلا رواست ، هرچند انسان به عدم وقوع آن يقين داشته باشد . در گذشته بدين نكته اشاره كرديم كه پرهيزكاران ، بسيارى از اوقات ، انسانهاى شقى را نفرين مىكردهاند .
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 42 .