و آنان را چنين توصيف مىنمايد : آنها عبادت رحمان را رها كردند و از شيطان پيروى نمودند . خلاصهء معناى آيه از اين قرار است : پيشينيان نيكو و پسينيان بد .
فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا .
به زودى به عنوان كيفر گناه و سرپيچى خودشان ، گرفتار بدى و عذاب خواهند شد .
إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَ لا يُظْلَمُونَ شَيْئاً .
بهترين تفسير براى اين آيه ، اين سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است : « كسى كه از گناه توبه كند ، همانند كسى است كه گناهى ندارد » . نظير اين آيه در سوره انعام ، آيهء 54 ، جلد سوم بيان شد .
جَنَّاتِ عَدْنٍ .
بهشتهاى جاويدانى كه نعمتهايش قطع نمىشود و باشندهاش كوچ نمىكند .
الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ .
مراد از بندگان در اينجا ، مؤمنان اخلاصمند است ؛ يعنى اين مؤمنان به بهشت ايمان آوردند و براى آن كار كردند ، درحالىكه آنان از بهشت و بهشت از آنان دور بود . خداوند مؤمنان به غيب را در چندين آيه ، ستايش كرده است .
إِنَّهُ كانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا .
ضمير « إنّه » به اللّه برمىگردد و معناى اين جمله چنين است : خداوند بر خلاف وعدهاش عمل نمىكند .
لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً إِلَّا سَلاماً وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا .
در دنيا ، سخنان بيهوده ، دروغ و ناسزاگويى وجود دارد ؛ امّا در بهشت ، سخن نيكو و روزى جاويدان است . صبح و شام كنايه از دوام است ؛ زيرا در بهشت نه صبح است و نه شام .
تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيًّا .
واژهء « نورث » نشاندهندهء آن است كه بهشت متعلق به پرهيزگاران است . خداوند مىفرمايد : « اينان ميراث برانند كه فردوس را كه همواره در آنجاويدانند به ميراث مىبرند » . « 1 »
وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ ما بَيْنَ أَيْدِينا وَ ما خَلْفَنا وَ ما بَيْنَ ذلِكَ .
در تفسير طبرى
هامش
( 1 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 11 .