واژگان
نزلا : آنچه براى مهمان آماده مىشود و بر منزل نيز اطلاق مىشود .
اعراب
« حسب » به دو مفعول متعدى مىشود و مصدر برگرفته از
« أَنْ يَتَّخِذُوا »
جانشين دو مفعول آن است . « أعمالا » تميز است .
« الَّذِينَ ضَلَّ »
خبر براى مبتداى محذوف است و گويى گفتهاند : من هم الأخسرون ؟ در جواب گفته شده است : هم الّذين ضلّ . . .
« و زنا » مفعول « نقيم » است ؛ براى آنان وزنى قرار نمىدهيم . به گفتهء ابو البقاء « و زنا » تميز و يا حال است . « ذلك » مبتدا « جزاؤهم » خبر آن است . « جهنّم » بدل از « جزاؤهم » مىباشد .
تفسير
وَ عَرَضْنا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكافِرِينَ عَرْضاً .
جنايتكاران در روز قيامت ، پيش از آن كه به جهنم بروند ، جايگاههاى خود را در آن مىبينند ، تا در دو آتش بسوزند : آتش وحشت و آتش سوزاننده .
الَّذِينَ كانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطاءٍ عَنْ ذِكْرِي .
ذكر چيزى است كه با گوش شنيده مىشود و با چشم ديده نمىشود . بنابراين ، غطاء العين در اينجا كنايه از كينهء كافران نسبت به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله و مؤمنان است و اينكه آنان طاقت نگاه كردن به او و مؤمنان را نداشتند .
وَ كانُوا لا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً .
آنان توان شنيدن ذكر خدا از پيامبرش را نداشتند و به بيانى ديگر جنايتكاران نه طاقت شنيدن حق را داشتند و نه طاقت نگاه كردن به طرفداران آن را و اين ، چيزى است كه ما با چشمان خودمان مىبينيم و همان نتيجهء