دجّال تحقق مىيابد . امّا ديدگاه ما ، همان ديدگاه مراغى است ؛ زيرا اين نظريه به سخن خدا نزديكتر است .
وَ تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ .
ما از اين آيه مىفهميم كه يأجوج و مأجوج پس از ويران شدن سدّ ، در زمين پراكنده مىشوند و زندگى مردم را به تباهى مىكشند .
خداوند مىگويد : « تا آنگاه كه يأجوج و مأجوج گشوده شوند و آنان از بلندىها به شتاب سرازير گردند » . « 1 » بهعلاوه اگر مراد از آمدن وعدهء خداوند روز قيامت و يا پس از آمدن دجال باشد ، بايد آن سدّ در حال حاضر به همان حالت نخست خودش وجود مىداشت و روشن است كه اگر مىبود ، هرآينه كشف مىشد ، بهويژه كه امروز دانش بشر ، كرهء زمين و ساكنان آن را بهسان اعضاى يك خانواده در يك خانه قرار داده است .
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً .
اينروز ، پايان كار براى اوّلين و آخرين است .
در تفسير طبرى آمده كه از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله دربارهء صور سؤال شد ؟ آن حضرت فرمود :
صور ، شاخى است كه در آن دميده مىشود . آنچه دربارهء يأجوج و مأجوج گفتيم و يا آن را از ديگران نقل كرديم ، براساس تقريب و تخمين است و نه براساس تحقيق ، زيرا ما در اينباره منبعى پيدا نكرديم كه بتوان بدان اعتماد كرد و به همين دليل به آنچه ظاهر قرآن بر آن دلالت دارد بسنده مىكنيم و جزئيات را به ديگران وامىگذاريم .
هامش
( 1 ) . انبيا ( 21 ) آيهء 96 .