آصف برخيا وزير سليمان - وزير شاه شجاع است . بنابراين ، مىگويد : ديشب از جانب وزير پيكى مژده آورد كه پادشاه اجازهى عشرت و بادهنوشى داده است . ]
2 - زمان آن فرا رسيده كه خانهى ويران دل خود را آباد كنيم . پس ، خاك وجود ما را به وسيلهى آب ديده گل كن . [ نسخهى خانلرى به جاى « آب ديده » آب باده ضبط كرده كه از جهت تناسب معنايى با بيت پيشين بر متن ترجيح دارد . از نظر عرفانى هم با مشرب حافظ و عارفان سازگارتر است ؛ زيرا كه مطابق ديدگاههاى عرفانى « شراب عشق » وجود نفسانى انسان را ويران مىسازد و وجود معنوى و روحانى او را آباد ( - عمارت ) مىكند . اشك ريختن و با اشك ندامت دل را آباد كردن با زهد تناسب بيشترى دارد . ]
3 - اين شرح بىپايان كه تا كنون دربارهى زلف يار گفته شده ، يكى از هزاران سخنى است كه به زبان آمده است و در قالب لفظ گنجيده است .
4 - اى جامهى آغشته به شراب ، عيب مرا بپوشان ؛ زيرا كه آن يار پاك دامن در اينجا به ديدن من آمده است . [ خرقهى آلوده به مى ، طبعا نمىتواند عيبپوشى كند . در واقع شاعر به طور غير مستقيم آرزو مىكند كه خرقهى او - حال كه معشوق پاك دامن به ديدارش مىآيد - عيب او را فاش نسازد . ]
5 - جايگاه واقعى زيبارويان ، امروز كه آن معشوق بر صدر مجلس نشسته و مجلس را با نور چهرهى خود روشن كرده است ، مشخص مىشود . [ مقصود از ماه مجلس افروز معشوق است . تلويحا مىگويد ، با حضور او ديگران جايى در مجلس ندارند . يعنى جلوهاى ندارند و توجهى را به خود جلب نمىكنند ، بلكه همهى نظرها متوجه اوست . ]
6 - همّت والاى يك مورچه را بنگر كه با همه كوچكى ، خود را به تخت سليمان رسانده است .
فرمانروايى كه تاج او نردبان آسمان است . [ يعنى تاج بلندش سر بر آسمان مىسايد ، به كنايه يعنى مقام بسيار والايى دارد . بيت به داستان حضرت سليمان و گفت و گوى مور با او اشاره دارد كه در آيات 17 و 18 سورهى نمل نيز ، اين موضوع منعكس شده است . جم و سليمان در شعر حافظ ، اغلب يكى شده است . ]
7 - اى دل ، ايمان خود را از نگاههاى گستاخ او مراقبت كن ؛ زيرا كه آن نگاه جادوگر براى غارت دلها آمده است . [ جادوى كمانكش ، استعاره از چشم و نگاه است . ابرو را به كمانى تشبيه كرده و چشم را به جادوگرى كه با اين كمان به سوى دلها تير پرتاب مىكند . ]
8 - اى حافظ ، چون تو آلودهاى ، از شاه فيضى كسب كن ؛ زيرا كه آن عنصر جوان مردى براى پاكسازى تو از گناهان آمده است .
9 - مجلس او مانند دريا گسترده و پر از مرواريد است ؛ اى زيان ديده ، آن را درياب كه اكنون بهترين موقعيت براى تجارت سودآور است .
ديوان حافظ ( روزگار ) ( فارسى ) — صفحة 289
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص٢٨٩