تا در سال 260 وفات كرد و كنار پدرش به خاك سپرده شد . پس از وفات او پسرش محمد از مادر زاده شد . بعضى گويند او را نيز دربند كردند بعضى گويند با مادرش به درون سردابى كه در خانهء پدرش بود ، رفت و ناپديد گرديد . شيعيان اماميه معتقدند كه او بعد از پدرش امام است و او را مهدى و حجت لقب دادهاند و مىگويند كه زنده است و اكنون نيز منتظر او هستند . از اين رو سلسله امامان را متوقف كردهاند . او دوازدهمين امام از فرزندان على است . به همين سبب اينان را شيعيان اثنى عشرى مىگويند . اين مذهب در مدينه و كرخ و شام و حله و عراق پيروان دارد و چنان كه شنيدهايم چون نماز مغرب را به جاى مىآورند اسبى آراسته و مهيا بر در آن سرداب نگاه مىدارند و ندا مىدهند اى امام بيرون آى كه مردم چشم به راه تو هستند . مردم بيچارهاند و ستم همه جا را فرا گرفته و حقيقت چهره در - پوشيده پس بيرون آى و اين سخن مكرر مىكنند تا ستارهها پيدا شوند سپس بر مىگردند و شب ديگر باز مىآيند و اين دأب و روش آنهاست . . .
اما اسماعيليان معتقدند كه امام بعد از جعفر الصادق پسرش اسماعيل است . اسماعيل پيش از پدر وفات كرد . ابو جعفر المنصور او را طلب داشت و عامل مدينه شهادت داد كه او مرده است . اسماعيليان از نص و تصريح استفاده مىكنند كه هر چند اسماعيل پيش از پدرش وفات كرده باشد به همان نص و تصريح امامت در فرزندان او خواهد بود . چنان كه موسى ( ع ) به هارون ( ع ) تصريح كرد و هارون پيش از موسى از دنيا برفت . نص را در نظر ايشان هيچ چيز باطل نمىسازد زيرا بداء را محال مىدانند . مىگويند كه اسماعيل هفتمين امام از امامان ظاهر بود و محمد مكتوم نخستين امام از امامان مستور . امامان مستور آنها هستند كه خود از نظرها پوشيدهاند و داعيانشان بر ايشان دعوت مىكنند . ائمه مستور سه تن هستند و زمين هيچگاه از امامى مستور يا ظاهر خالى نباشد و در هر حال حجتها و داعيان او آشكارند . شمار امامان در نزد ايشان هفت است به شمار روزهاى هفته و شمار آسمانها و ستارگان سياره اما شمار نقبا دوازده است . نخستين امامان مستور به عقيدهء ايشان محمد بن اسماعيل است و او را محمد المكتوم خوانند ، سپس پسرش جعفر المصدق ، سپس پسرش محمد الحبيب سپس پسرش عبيد اللّه [ 1 ] المهدى كه در افريقيه و مغرب به پايمردى ابو عبد اللّه الشيعى در كتامه دولتى تشكيل داد .
از اين اسماعيليه است قرمطيان . اينان در بحرين به وسيلهء ابو سعيد الجنابى و پسرانش حكومتى تأسيس كردند . از داعيان قرامطه يكى ابو القاسم حسين بن فرج [ 2 ] بن حوشب الكوفى است كه از سوى محمد الحبيب به يمن رفت . سپس پسرش عبد اللّه ملقب به المنصور به جاى او قرار گرفت و ما در آتيه به تفصيل در آن باب سخن خواهيم گفت .
هامش
[ ( 1 ) ] عبد اللّه .
[ ( 2 ) ] متن : فروخ .