امارت نصر بن احمد بر ما وراء النهر
چون صفار بر خراسان دست يافت و حكومت آل طاهر منقرض گرديد ، المعتمد على اللّه خليفهء عباسى منشور امارت ما وراء النهر را به نام نصر بن احمد صادر نمود . نصر بن احمد چون منشور خليفه يافت سپاه خود را به كنار جيحون برد تا از عبور يعقوب بن الليث ممانعت كند .
لشكريان او سردار سپاه يعقوب را كشتند و به بخارا باز گرديدند . والى بخارا بر جان خود بترسيد و شهر را رها كرده برفت . مردم بخارا چند تن را يكى پس از ديگرى بر خود امير كردند و عزل نمودند تا آنگاه كه نصر بن احمد برادر خود اسماعيل بن احمد را به ساحل شط جيحون فرستاد . اسماعيل برادر خود نصر را گرامى مىداشت و در خدمت او به سر مىبرد . آنگاه ابو - اسحاق بن الپتكين [ 1 ] امارت خراسان يافت . رافع بن هرثمه از سوى آل طاهر بر خراسان دست يافت و صفار را از آنجا براند . پس اسماعيل با رافع بن هرثمه باب مكاتبت بگشود و از او خواست كه اعمال خوارزم را به دو دهد . رافع نيز چنين كرد ، و اين امر سبب شد كه ميان اسماعيل و برادرش نصر اختلاف پديد آيد . نصر بن احمد در سال 272 لشكر به جنگ او آورد . اسماعيل سردار خود حمويه بن على را نزد رافع بن هرثمه فرستاد و از او يارى طلبيد .
ولى حمويه خود برفت و ميان آن دو برادر آشتى افكند و به خراسان بازگشت . پس از چندى باز آتش فتنه ميان آن دو افروخته گرديد و در سال 275 بار ديگر مصاف دادند . در اين مصاف اسماعيل بر نصر پيروز شد . چون نصر را آوردند ، اسماعيل از اسب فرود آمد و بر دستش بوسه داد و او را به مستقر دولت خود ، سمرقند باز گردانيد و خود به نيابت او در بخارا بماند . اسماعيل مردى نيكوكار بود و اهل علم و دين را گرامى مىداشت .
وفات نصر بن احمد و حكومت برادرش اسماعيل بر ما وراء النهر
در سال 279 نصر بن احمد وفات كرد و برادرش اسماعيل بر ما وراء النهر دست يافت و به جاى او نشست . المعتضد باللّه خليفه نيز منشور امارتش داد . سپس او را به سال 287 حكومت خراسان ارزانى داشت . سبب آن بود كه عمرو بن الليث را المعتضد امارت خراسان داده بود و او را به جنگ رافع بن هرثمه برانگيخته بود . عمرو برفت و رافع بن هرثمه را بكشت و سرش را نزد المعتضد فرستاد و در عوض امارت ما وراء النهر را از او خواست .
المعتضد باللّه نيز درخواست او بپذيرفت . عمرو سپاهى به سردارى محمد بن بشير كه از خواص او بود به جنگ اسماعيل بن احمد فرستاد . سپاه تا كرانهء جيحون پيش رفت . اسماعيل لشكر از جيحون بگذرانيد و دشمن را درهم شكست و محمد بن بشير را نيز به قتل آورد و به بخارا
هامش
[ ( 1 ) ] متن : التكين .