سال 393 ، در ماه ذو الحجه لشكر به سيستان برد و آنان را در دژ ارك [ 1 ] محاصره نمود . سپس دژ را به جنگ بگشود و بيشترين را بكشت و باقى را اسير كرد ، چنان كه سيستان از آنان تهى گرديد و آن ناحيه او را صافى شد . آنگاه سيستان را به برادر خود نصر - افزون بر نيشابور - به اقطاع داد . بدين گونه دولت صفاريان و متعلقان ايشان در سيستان منقرض گرديد . و البقاء للّه وحده .
خبر از آل سامان پادشاهان ما وراء النهر
اصل آل سامان از ايران بود . جدشان اسد بن سامان از مردم و خاندانهاى خراسان بود .
در ميان ايرانيان نسب به بهرام چوبين پسر بهرام جشنس [ 2 ] مىرسانند كه بهرام جشنس را انو شيروان مرزبان آذربايجان نمود و بهرام چوبين از مردم رى بود . نسب اسد چنين است :
اسد بن سامانخداة بن جثمان بن طغماث [ 3 ] بن نوشرد بن بن بهرام چوبين بن [ 4 ] بهرام جشنس ، و ما را به ضبط اين نامها اعتمادى نيست .
اسد را چهار پسر بود : نوح ، احمد ، يحيى و الياس . اصل دولت اينان در ما وراء النهر بود . چون مأمون به امارت خراسان رسيد ، اين پسران را بر كشيد و چون از خاندانى بزرگ بودند و صاحب نسبى شريف ، مأمون اين حق به جاى آورد و آنان را بر ولايات امارت داد .
بدان هنگام كه مأمون از خراسان به بغداد باز گرديد غسان بن عباد امارت خراسان يافت ، او از خويشاوندان حسن بن سهل بود [ 5 ] . غسان در سال 204 نوح بن اسد را حكومت سمرقند داد و احمد بن اسد را حكومت فرغانه و يحيى بن اسد را حكومت چاج و اشر و سنه و الياس بن اسد را حكومت هرات ] [ 6 ] .
هنگامى كه طاهر بن الحسين فرمانروايى خراسان يافت آنان را در مقامهايى كه داشتند ابقا كرد . آنگاه نوح بن اسد بمرد و طاهر بن عبد اللّه بن طاهر قلمرو او را به دو برادرش يحيى و احمد داد . و چون الياس از دنيا رفت ، عبد اللّه بن طاهر پسرش ابو اسحاق محمد بن الياس را بر قلمرو او امارت داد . و احمد را هفت پسر بود : نصر و ابو يوسف يعقوب و ابو زكريا يحيى و ابو الاشعث اسد و اسماعيل و اسحاق و ابو غانم حميد . چون احمد بن اسد بمرد سمرقند از اعمال او بود كه آن را در سال 261 به پسر خود نصر واگذاشت . نصر در ايام حكومت آل طاهر و بعد از آن در آن ديار بود و او همچنان تا پايان دولت خاندان طاهرى و استيلاى صفار بر خراسان در آن كار ببود .
هامش
[ ( 1 ) ] متن : اول
[ ( 2 ) ] متن : حشيش
[ ( 3 ) ] متن : طغان
[ ( 4 ) ] متن : نجرين .
[ ( 5 ) ] متن : فضل بن طاهر
[ ( 6 ) ] ميان دو قلاب از ابن اثير است . وقايع سال 204 .