بر نفاق اوست ، زيرا اگر قريش او را مؤمن به پيغمبر صلى اللّه عليه و آله ميدانستند مانند ساير مسلمانان اذيت و آزارش ميكردند و اگر دوست او بودند پس مصداق
« إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ
بوده » .
و مشورت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله با او و امثال او اگر درست باشد مسلم است كه از جهت استعداد فكرى و عقلى نبوده ، زيرا آنچه پيغمبر صلى اللّه عليه و آله ميكرده از روى وحى الهى بوده و احتياج بفكر احدى نداشته بلكه مشورت او با اصحاب براى تأليف قلوب آنان بوده و نيز براى اين بوده كه عملا مشورت نمودن در كارها را به آنان تعليم نمايد ، چنانچه خداوند در قرآن كريم ميفرمايد :
« فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ »
« 1 » ( بواسطه رحمت خدا نسبت بايشان نرم شدى و اگر درشتخوى و سختگوى و سخت دل بودى هرآينه از دور تو پراكنده مىشدند ، پس از خطاهاى ايشان درگذر و براى آنان طلب آمرزش نماى و در كارها با آنها مشورت كن ، پس چون اراده و عزم نمودى بر خداى توكل نماى بدرستى كه خدا توكل كنندگان را دوست دارد ) .
و خريدن بلال و نجات دادنش از شكنجه مولاى يهودى نيز اشتباه بزرگى است ، زيرا خريدن بلال پيش از اسلام آوردن او و ابى بكر و شكنجههاى بلال در زمان مالكيت ابى بكر بوده و ابو بكر بر رهائى او قدرت نداشته ، چنانچه صاحب كتاب احقاق الحق از كتاب استيعاب ابن عبد البر در ذيل ترجمه بلال اين مطلب را استفاده كرده است .
و اما بودنش در غزوات با پيغمبر صلى اللّه عليه و آله راست است ولى در موقع جنگ يا فرار مىكرد و يا پنهان ميشد و شنيده و ديده نشده كه او يك نفر را كشته و يا دستگير كرده باشد حتى فخر رازى فرار او را در جنگ خيبر اعتراف نموده است .
هامش
( 1 ) سوره آل عمران آيه 153