بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ
« 1 » ( و بتحقيق زليخا عزم يوسف نمود و يوسف نيز عزم زليخا كرد ، اگر نديده بود برهان پروردگارش را ) .
مخالفين عصمت انبياء در تفسير اين آيه گفتند زليخا پس از تمهيد آن مقدمات قصد يوسف كرد و در وى آويخت و يوسف نيز قصد زليخا نمود و خواست متوجه او شود كه ناگاه صورت يعقوب را ديد كه در كنار خانه ايستاده و انگشت بر لب گزيده و به او مىنگرد ، پس متنبه شد و ترك آن اراده نمود .
و مراد از برهان پروردگار كه مشاهده نمود همين صورت يعقوب را دانستند .
و برخى گفتند برهان پروردگار اين بود كه در آن موقع زليخا متوجه بتى شد كه در خانه داشت و آن را عبادت مينمود فورا پرده بر روى افكند و اين عمل سبب تنبه يوسف شد .
و غير ذلك از اباطيل ديگرى كه در اين مورد گفتهاند كه حتى مخالف آياتيست كه در خود سوره يوسف ذكر شده و عصمت او را اثبات مينمايد .
و آيه مزبور را طبق دليل عقل و روايات صحيحه بر دو معنى ميتوان حمل نمود .
اول - اينكه « هم بها » جواب لو لا باشد و تقدير كلام اينكه ( و لقد همت به و لو لا ان رأى برهان ربه همّ بها ) ( يعنى زليخا قصد يوسف نمود و اگر يوسف برهان پروردگار را نديده بود او هم قصد زليخا مينمود ) .
و مراد از برهان پروردگار عصمت است ، كه عبارت از لطفى است كه خداوند در باره انبياء مبذول ميدارد و مانع از صدور معصيت ميگردد بدون اينكه سلب اختيار از آنها بنمايد .
دوم - اينكه در آيه متعلق « هم » بحذف مضاف باشد به اين تقدير « و لقد همت
هامش
( 1 ) سوره يوسف آيه 24