كه ميخواهد و عذاب مىكند هر كه را ميخواهد و خدا بر همه چيز قادر است و عموم اين آيه بحسب ظاهر مخالفست با احاديثى كه در اين مطلب و مطلب سابق گذشت زيرا كه دلالت مىكند بر آنكه هر چه در نفس آدمى حاصل مىشود خدا بر آن محاسبه ميفرمايد اگر خواهد مىآمرزد و اگر خواهد عذاب مىكند و اين شامل وسوسهها و اراده گناه است و ممكن است به اين روش جمع كنيم كه عفو از آنها مخصوص شيعه است و مراد به من يشاء شيعه است يعنى از شيعيان عفو مىكند و غير شيعه را مؤاخذه مىكند اگر باز موافق قواعد عقليه خالى از اشكالى نيست زيرا كه بعموم
شامل خطوراتى هست كه اختيارى آدمى نيست و شيخ طبرسى گفته است كه جمعى گفتهاند كه اين آيه منسوخ است بقول حقتعالى
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها
و در اين باب حديث ضعيفى نقل كردهاند و اين سخن صحيح نيست زيرا كه تكليف امرى كه در وسع و طاقت آدمى نباشد جايز نيست و قبيح است عقلا پس چون ميتواند بود كه حقتعالى تكليف كند و بعد از آن نسخ كند پس بايد كه مراد از آيه چيزى باشد كه امر و نهى به آن متعلق تواند شد از اعتقادات و ارادات و امورى چند كه از ما مستور است و اما آنچه داخل در تكليف نيست از وسوسهها كه بىاختيار آدمى خطور مىكند داخل در آيه نيست بدليل عقل و بگفته حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم كه عفو كردهاند از اين امت از آنچه فراموش كنند و از آنچه در خواطرها بگذرانند پس گفته است آنچه در خواطر خطور مىكند از معاصى خدا بر آن مؤاخذه نميكند و مؤاخذه مىكند بر آنچه عزم مىكند آدمى بر آن و عقد قلب خود بر آن مىكند با آنكه ميتواند خود را از آن نگاهدارد پس آن از جمله افعال قلبى است و خدا جزا ميدهد او را بر آن چنان كه جزا ميدهد بر افعال جوارح اما جزاى عزم را ميدهد نه جزاى فعل آن معصيت را كه هنوز نكرده است بخلاف عزم بر طاعت كه حقتعالى بر آن عزم جزاى اصل طاعت را ميدهد همچنانكه در اخبار آمده كه كسى كه انتظار نماز ميكشد در نماز است يعنى ثواب نماز دارد مادام كه انتظار ميكشد و اين از لطايف نعمات خداست بر بندگان تمام شد كلام شيخ طبرسى و از جمله آياتى كه دلالت دارد بر مؤاخذه بر افعال قلوب قول حقتعالى است
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا
يعنى پيروى مكن چيزى را كه علم به آن ندارى بدرستى كه گوش و چشم و دل همه اينها سؤال كرده ميشوند و باز فرموده است كتمان نكنيد گواهى را و هر كه كتمان كند آن را گناهكار است دل او باز فرموده است مؤاخذه نميكند شما را خدا بسوگندهاى لغو كه بر زبان شما جارى شود و ليكن مؤاخذه مىكند شما را بر آنچه عقد دل بر آن كردهايد و در جاى ديگر فرموده است و ليكن مؤاخذه مىكند شما را به آنچه كسب كرده است دلهاى شما پس از