فرمود به حق آن خداوندى كه جانم در قبضه قدرت او است كه اين صريح و خالص ايمان است پس چون چنين امرى در خاطر شما خطور كند بگوئيد آمنّا باللّه و رسوله و لا حول و لا قوة الا باللّه يعنى ايمان آورديم به خدا و رسول او و مانعى از معاصى و قوتى بر طاعات نيست مگر به خدا مؤلف گويد در آنكه اين محض و صريح ايمان است چند وجه گفتهاند اول آنست كه بسند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت كردهاند كه مراد آنست كه اين
خوفى كه تو دارى كه چرا چنين امرى بخاطر تو خطور كرده است و ميترسى كه هلاك شده باشى از محض ايمانست اگر مؤمن نبودى پروا نميكردى از خطور اين و بدتر از اين در خاطر تو دويم آنكه اين محض ايمانست كه اين احتمالات باطله را در خاطر ميگذرانى كه بدليل و برهان باطل كنى تا در مذهب حق صاحب يقين شوى سيم آنست كه در حديث سابق گذشت كه چون شيطان مأيوس شده است از آنكه شما را بكفر و معاصى بيندازد شما را به اين وساوس اذيت مىرساند پس سبب اين حالت محض ايمانست و معنى اول كه از امام منقول است بهترين معانى است و در امر بتوحيد از براى دفع اين حالت چند وجه گفتهاند وجه اول آنكه مبادا مرگ او را در اين حالت دريابد پس زبان او بتوحيد جارى شود تا آنكه به اين كلمهء طيبه از دنيا برود ( دويم ) آنكه نفى مىكند آنچه را در خاطر او فتاده است از آنكه إله را إله ديگر باشد و تصريح مىكند به آنكه الهى جز او نيست ( سيم ) آنكه اين كلمهء طيبه شيطان را ميراند و دفع وسوسه او از گوينده او مىكند و به اين جهت به اين كلمه تلقين ميكنند محتضر را ( چهارم ) آنكه افاده آن مىكند كه سلسله ممكنات به او منتهى ميگردد پس او را موجدى نباشد ( پنجم ) آنكه كسى كه متصف بجميع صفات كمال باشد متصف بمخلوقيت و احتياج نميتواند بود .
دويم معصيتى كه آدمى آن را اراده كند و به عمل نياورد حقتعالى آن را بفضل خود عفو فرمايد چنان كه كلينى بسند كالصحيح از حضرت باقر عليه السّلام يا صادق عليه السّلام روايت كرده است كه حضرت آدم عليه السّلام گفت پروردگارا مسلط گردانيدى بر من شيطان را و او را مانند خون در بدن من جارى گردانيدى از براى من چيزى قرار ده كه از شر او نجات توانم يافت حقتعالى وحى كرد كه اى آدم از براى تو قرار دادم اين را كه هر كه از ذريت تو قصد گناهى بكند بر او نوشته نميشود و اگر به عمل آورد يك گناه نوشته مىشود و هر كه قصد كند كه حسنه بكند اگر نكند يك حسنه براى او نوشته مىشود و اگر به عمل آورد ده حسنه از براى او نوشته مىشود گفت پروردگارا زياد كن گفت از براى تو قرار دادم كه هر كه گناهى
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 644
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٦٤٤