اقامه براهين و حجج و هيچكس را در قيامت بر خدا حجتى نخواهد بود و احدى از ايشان مجبور نيستند بر كفر بحسب خلقت و نه بسبب تقصير در هدايت و اقامت حجت ليكن بعضى
مستحق هدايت خاصه از جانب حق و فياض مطلق گرديدهاند و اينها مؤيد ايمان او ميگردند و بعضى كه بسوء اختيار و اعمال خود مستحق آن هدايت نگرديدهاند كافر شدهاند و مع ذلك باز مجبول و محبوبتر بر كفر نيستند و اين معنى امر بين الامرين است كه در اول رساله اشاره به اين شد و محتملست كه مراد از دو فقرهء آخر حديث آن باشد كه بعضى به آن هدايت عامه يافتند و بعضى هدايت نيافتند و اين بطريق متكلمين است و معنى اول با بسيارى از اخبار موافق است و ايضا بسند صحيح از حضرت باقر عليه السّلام مرويست كه حقتعالى آفريده است خلقى را براى ايمان كه هرگز از ايشان زايل نميگردد و آفريده است خلقى را از براى كفر كه هرگز از ايشان زايل نميگردد و خلقى را در ميان اين دو حالت آفريده است و ببعضى از ايشان ايمان را سپرده است اگر خواهد از براى ايشان تمام مىكند و اگر خواهد كه سلب كند از ايشان سلب مىكند و بسند حسن از حضرت باقر عليه السّلام منقولست كه بندهاى هست كه در صبح و شام كافر است و بندهاى هست كه در صبح كافر است و در شام مؤمن و گروهى هستند كه ايمان را بايشان عاريه دادهاند و از ايشان سلب مىكنند و ايشان را معارين مينامند و ايضا از عيسى قمى منقولست كه گفت من در دولت سراى حضرت صادق عليه السّلام نشسته بودم و حضرت امام موسى عليه السّلام كودكى بود و برهاى با خود داشت و بازى مىكرد با او من به آن حضرت گفتم كه اى كودك نمىبينى كه پدرت با ما چه مىكند ما را امر مىكند به چيزى كه بعد از آن نهى مىكند قبل از اين ما را امر كرد كه ابو الخطاب را دوست داريم و الحال امر مىكند كه او را لعنت كنيم حضرت در آن كودكى فرمود كه خلق كرده است خداوند خلقى را براى ايمان كه هرگز زايل نميگردد و خلقى را از براى كفر كه هرگز زايل نميشود و خلقى را آفريده است در اين ميان كه عاريه داده است بايشان ايمان را و ايشان را معارين ميگويند هر وقت كه خواهد ايمان را از ايشان سلب مىكند و ابو الخطاب از آنها بود كه ايمان را به او عاريه داده بودند عيسى گفت چون به خدمت حضرت صادق عليه السّلام رفتم آن سؤال و جواب را به آن حضرت عرض كردم فرمود كه او چشمهء علم نبوت و پيغمبريست و بسند ديگر از حضرت صادق عليه السّلام منقولست كه حقتعالى مجبول گردانيده است پيغمبران را بر پيغمبرى ايشان پس هرگز مرتد نميشوند و برنمىگردند و مجبول كرده است اوصياى پيغمبران را بر وصايت ايشان پس هرگز مرتد نميشوند و مجبول كرده است بعضى از مؤمنان را بر ايمان كه هرگز مرتد نميشوند و بعضى از ايشان را ايمان به عاريه داده است و اگر دعا و الحاح بكند
حق اليقين ( فارسى ) — صفحة 570
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥٧٠