وَفَلَقْتَ بِرَحْمَتِكَ الْفَلَقَ
.
فَلَق : به معنى خلق است و به معنى سفيدى و شكافتن نيز آمده است .
يعنى : و شكافتن تاريكىهاى شب را به يارى رحمت خود به روشنى صبح ، يا فلق كنايه از امور دين است ؛ يعنى : شكافتى و روشن ساختى به يارى و مددكارى رحمت خود ، تاريكى جهل را به نورِ دين و روشنى ايمان و يقين ، تنبيه بر اين كه قلع ضلالت [ و قمع ] جهالت به مرتبهاى فرمودهاى كه عود صورت نمىبندد ، مثل شكافتن ، كه اصلًا التحام نمىپذيرد ، يا آفريدى به رحمت خود ، آفريده شدهها را .
وَأَنَرْتَ بِكَرَمِكَ دَياجِيَ الْغَسَقِ
. دجى : تاريكى اوّل شب است .
و غَسَق : به معنى غاسق است كه مطلق شب ، مراد باشد .
يعنى : نورانى گردانيدى به وسيله بخشش ذاتى خود ، تاريكيهاى شب را ، يا روشن گردانيدى به كَرَم خود ، به سبب خَلق قمر و كواكب ، تاريكىهاى شب را ، يا روشن گردانيدى و افروختى به كَرَم ذاتى خود ، به سبب وجود با وجود ائمه معصومين - صلوات اللَّه عليهم أجمعين - تاريكىهاى كفر و جهل ضلالت را كه خلق به وسيلهء نور ايشان ، مهتدى شدند و راه به امور دين يافتند .
و اين فقرهء شريفه ، از جمله تذكير نعماى عظيمه است به عباد كه طلب معرفت نمايند و در اوقات معيّنه ، مشغول عبادت گردند و تحصيل كسب معاش نمايند .
وَأَهْمَرْتَ الْمِيَاهَ مِنَ الصُّمِّ الصَّياخِيدِ عَذْباً وَأُجَاجاً
. همر : ريختن است .
و مياه : جمع ماء .
و صم : به معنى صُلب و سخت .
صياخيد : جمع صيخود ، يعنى سنگ محكم ميان پُر .