و مقهور قدرت و پادشاهى خود ساخته .
فقرات [ ثلاثهء ] شريفه نيز دليل است بر كمال شفقت و رحمت ، و مترتّب است بر يكديگر براى تمامى نعمت .
صَلِّ اللَّهُمَّ عَلَى الدَّلِيلِ إِلَيْكَ فِي اللَّيْلِ الْأَلْيَلِ
فقرهء شريفه ، فتح باب استجابت دعا و از آداب ديندارى است . يعنى : رحمت فرست خداوندا بر آن كسى كه راه نماينده است به سوى معرفت تو و شرايع دين تو در شبِ بسيار تيره وتار .
ليل : استعاره است از زمان جاهليّت .
و اليل : براى امورى كه مخفى و تاريك بود و در آن وقت ، ظلمت كفر ، عالم را فرو گرفته بود و قوانين شرع ، مضمحل و نابود بود و مردمان در سياهى تاريكى كفر و گمراهى بتپرستى و ضلالت بودند و راه به حق نمىبردند و زمان انقطاع وحى بود و پيغمبرى نبود .
به سبب نور وجود با جود محمّد مصطفى صلى الله عليه و آله و سلم از غرقاب كفر به ساحل ضياى ايمان رسيدند ، و از مشكات انوار آن حضرت ، اقتباس نور تحقيق ، و از ارشاد هدايتِ آن جناب ، استنارهء معرفت حق و توفيق نمودند ، و از ظلمتآباد ضلالت ، به نور هدايت مهتدى شدند .
وَالْمَاسِكِ مِنْ أَسْبَابِكَ بِحَبْلِ الشَّرَفِ الْأَطْوَلِ .
ماسك : چنگ زننده . اسباب : جمع سبب ، ويقال للطريق الى الشيء : سببٌ ، وللحَبل الّتي يتوسّل الى الماء : سببٌ ، ويقال للباب : سبب ، ولكل ما يتوسّل به إلى الشىء يبعد عنك سبب . حَبل : ريسمان ، وعرب تشبيه مىكند نور محمّد را به حبل ، و در حديث است كه : « الْقُرآنُ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتينُ لا يَقضي عَجآئبُه وَلايخلُق عَنْ كَثْرَةِ الرَّدِّ ، مَنْ قالَ بِه صَدَقَ وَمَن عَمِلَ بِه رَشَدَ ، وَ مَنْ اعتَصَمَ بِه هُدِيَ الى صِراطٍ مُستَقيمٍ » ( 1 ) وقال ابو عبيدة : « الاعتصامُ بحبل اللَّهِ اتّباعُ
هامش
( 1 ) . نظير اين روايت است آنچه در نهج البلاغة ، ( ج 2 ، ص 49 ) ؛ بحار الأنوار ( ج 32 ، ص 241 ) ، سننالدارمى ( ج 2 ، ص 435 ) ، المصنف ابن ابى شيبه ( ج 7 ، ص 165 ) و غيره وارد شده است .