صفويه به بعد كه احوال ناشايستهاى نسبت به اهالى ايران آغاز شده بود ، چون بر خلاف اسلام و عهدنامه بود ، لغو شدند .
[ بر اساس اين عهدنامه ] حجاج بايد مخالف عقيده و اصول مذهب اهل سنت چيزى عنوان نكنند و نيز ابوحنيفه ، رضوان الله تعالى عليهم اجمعين ، را به خير و نيكى ياد كنند . در مقابل بايد با حجاج و زوار اهل ايران كه به مكه مكرمه و مدينه منوره و ساير بلاد اسلامى رفت و آمد مىكنند ، دوستانه و مؤدبانه مانند اهالى روم و ساير بلاد معامله شود و رسوماتى به نام دورمه و هيچ چيز ديگرى بر خلاف شرع و قانون ، از آنها مطالبه نشود . اگر زوار عتبات عليّه ، مالالتجاره همراه ندارند ، حكام و مباشرين از آنها باج نگيرند و بر اساس اقتضاى حال ، رسوم گمركها زياد نشود . در همه جا نسبت به اعمال تجارتى آنها ، همكارى و همراهى شود .
بر حسب اخبار رسيده درباره فشارها و تعدياتى كه نسبت به حجاج ايرانى [ به ] سمع همايون و اصل شد ، شما در مقام شريفى قرار داريد . جلب رضاى ايرانيان ، جلب رضاى خسروانه است و رسومات اجبارى گرفته شده از حجاج ايران را حل و فصل كنيد . حجاج ايرانى را حمايت و صيانت كنيد . اگر اطلاع يافتيد كه به آنها تعرض شده ، منافع و مصالح اين گروه در زمره مسلمين را رعايت كنيد و در اين باره بررسى كنيد ؛ چرا كه اين امر مخالف شرع شريف است . . . فى اوايل شوال 1211 .
يك صورت از آن به والى و وزير بغداد ، يك صورت از آن به والى جده و محافظ مدينه منوره ، يك صورت از آن به والى شام و اميرالحاج ، يك صورت از آن باز هم به والى شام ، يك صورت از آن به محافظ قارص ، يك صورت از آن به والى ارزروم ، يك صورت از آن به والى دياربكر و يك صورت آن به بيگلربيگى چيلدر [ ارسال شود ] .
04663
تاريخ : اوايل شوال 1211
جودت خارجه : 6897
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى ) — صفحة 73
مساهمون: اسرا دوغان
ص٧٣