جواب ما : اين حديث نيز ملحق به حديث قبلى است و دليل بر حجيت قياس نيست .
بيان ذلك : در اين حديث دو احتمال وجود دارد :
1 - اينكه عمر مىدانست كه مفطرات و مبطلات صوم منحصر است در اشيائى معلومه از قبيل ، اكل ، شرب ، جماع و . . . و از جمله اموريكه مىدانست اين بود كه عنوان انزال منى ( به شكل جماع يا استمناء مبطل است مگر در خواب ) مبطل صوم است ( به قرينه اينكه سئوالش را مقيد كرد كه به غير انزال باشد ) و نيز مىدانست كه عنوان شرب الماء مبطل صوم است ( به قرينهء استفهام تقريرى و سئوال پيامبر ( ص ) از او كه مضمضه چگونه است ؟ ) ولى معطل و مردد بود كه آيا تقبيل الصائم بدون انزال هم داخل در عنوان انزال منى كه مبطل باشد هست يا نه ؟ رسول خدا ( ص ) بدين وسيله به او فهمانيد كه تقبيل كذائى داخل در انزال نيست و انزال محسوب نمىشود پس مبطل هم نيست چه اينكه عنوان شرب الماء مبطل است و عنوان مضمضه تنها داخل در شرب الماء نيست و شرب بر آن صدق نمىكند و لذا مبطل هم نيست .
حال بنابراين احتمال كه حديث ربطى به قياس ندارد بلكه از باب تطبيق و عدم تطبيق عناوين كليه بر مصاديق است كه همه در عرض هم هستند و صرفا از باب تقريب به ذهن چنين فرموده .
2 - احتمال ديگر اينست كه عمر نمىدانست كه مفطرات روزه منحصر در امورى چند باشد و پيش خود احتمال مىداد كه شايد تقبيل هم مستقلا و جداى از جماع و انزال مبطل باشد ولى مىدانست كه مضمضه مبطل نيست ( چه اينكه
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 436
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٣٦