ساعت يازده صبح مثلا متوجه وضع خويش شد و شك كرد كه وضو ساخته يا نه ؟ كه قبل از نماز شك او فعلى شده ولى پس از آن به كلى غافل شد تا بعد از نماز كه آنگاه قبل از نماز متوجه وضع خويش گرديد البتّه اينجا استصحاب حدث جلوتر اركانش تمام و جارى شده و تأثير خود را گذاشته و جاى قاعدهء فراغ نيست ، آرى حداكثر اينست كه وى غافل شده از اينكه وضو بسازد ولى غفلت كه ملاك نيست و دليل بر صحت عمل نيست لذا در اين فرض بايد وضو ساخته و نماز را اعاده كند .
قوله : نعم : در همين فرض مذكور كه پس از ساعت يازده به كلى غافل شده تا پس از نماز ملتفت شده اگر چنانچه در مدّت غفلت اين احتمال را بدهد كه شايد با وضو وارد نماز شده و عمل او كمبودى ندارد البتّه قاعدهء فراغ جارى شده و حكم به صحت اين نماز مىشود زيرا كه چنين فرضى حكم فرض اول و صدر اين تنبيه را دارد منتها در آن فرع حدث متيقن بود بعد غفلت . . . قاعده فراغ جارى شد و در اين فرع از ساعت يازده به بعد حدث مستصحب داشته سپس غافل شده و احتمال انجام وضو مىدهد و مستصحب الحدث از متيقن الحدث بالاتر نخواهد بود بلكه بايد گفت : بطريق اولى اينجا مجراى قاعدهء فراغ است .
تنبيه چهارم
تنبيه چهارم از تنبيهات باب استصحاب پيرامون استصحاب جزئى و كلى است بطور كلى استصحاب از يك نظر دو قسم مىشود زيرا كه گاهى در يك شئ معين و مشخص و جزئى خارجى جارى مىشود همانند عدالت زيد ، حيات عمرو و . . . و گاهى در يك عنوان كلى كه قدر جامع و قدر مشترك ميان چند چيز است و بر هركدام قابل صدق است جارى مىشود مثل استصحاب كلى حيوان ، كلى