استصحاب از چه باب است ؟ آيا از باب تخصيص ادله و اخبار لا تنقض است يعنى دليل فلان اماره كه مثلا بينه باشد مخصص عمومات لا تنقض است ؟ يا تقديم از باب تخصص است ؟ يا از باب حكومت ؟ و يا از باب ورود ؟
ابتدا اصطلاحات مذكور را معنى مىكنيم اگرچه در اوّل باب تعادل و تراجيح خواهد آمد ولى اشارهاى داشته باشيم :
تخصيص اخراج حكمى را گويند يعنى اينكه دليلى بيايد و مقدارى از افراد يك عنوان كلى را از تحت آن عنوان خارج كرده و دلالت كند بر اينكه حكم ساير افراد براى ايندسته ثابت نيست و صرفا خروج حكمى است و لا غير مانند « اكرم العلماء » ، « لا تكرم فساقهم » كه سخن از لا تكرم است نه از اينكه فساق ، عالم نيستند . تخصص خروج موضوعى وجدانى را گويند مثلا وقتى مىگوئيم : الخمر حرام ، آب تخصصا از عنوان خمريت بيرون است و استثناء منقطع دارد .
حكومت خروج حكمى است ولى بلسان اخراج موضوعى البته نه در همهجا بلكه در بعض موارد حكومت به نحو توسعه است و در بعض موارد به نحو تضييق و در حقيقت دليل حاكم شارح و مفسر دليل محكوم است كه در اوّل تعادل و تراجيح برايش مثال آوردهام .
و ورود عبارتست از خروج موضوعى امّا گاهى منشأ تعبدى دارد مثل دليل اماره نسبت به اصول عمليه عقليه كه وارد است يعنى موضوع آنها را وجدانا نابود نمىكند و گاهى منشأ وجدانى دارد كه موضوع را نابود مىكند وجدانا مثل ادله قطعيه نسبت به اصول عمليه كه تفصيل آن را در اوّل تعادل و تراجيح آوردهام .
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 259
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٥٩