1 - كسى كه در سفر بايد قصر مىخواند ولى فحص نكرده و در اثر جهل به حكم نماز را تمام بجا آورده چنين كسى معذور است ( البته از حيث عقاب يا اعاده محل بحث است ) .
2 - كسى كه در مواضع اخفات مثل ظهرين ، حمد و سوره را جهرا بجا آورده در اثر جهل به حكم .
3 - كسى كه در مواضع جهر مثل عشائين و فريضهء صبح ، حمد و سوره را اخفاتا بجا آورده نسبت به اين سه دسته از حيث حكم وضعى يعنى صحت عبادات آنها ادعاى اجماع شده و رواياتى هم بر اين امر وارد شده منجمله در مورد اول حديثى وارد شده مبنى بر اينكه ان قرئت عليه آية التقصير و فسّرت بايد اعاده كند و الّا فلا .
مصنف مىفرمايد : چون حكم به صحت در اين موارد بر خلاف قاعدهء مسلّمه است كه عبادت جاهل مقصر در اثر عدم امكان قصد قربت باطل است لذا به موارد نص كه همين سه باب باشد اكتفا نموده و حق تعدّى به ساير موارد نداريم
الخلاصه : خلاصه مطلب از اول اصالة الاحتياط تا به آخر اينست كه :
هرگاه علم اجمالى به اصل تكليف الزامى داشته باشيم و شك ما در مكلفبه باشد و احتياط هم ممكن باشد در اين صورت بطور كلى يا شبهه تحريميه است و يا وجوبيه و شبهه تحريميه يا موضوعيه است و يا حكميه و شبههء موضوعيه هم يا محصوره است و يا غير محصوره .
و اينك احكام اين اقسام :
در شبهه موضوعيه محصوره تحريميه : بايد احتياط كرد و از همهء اطراف
شرح اصول استنباط ( فارسى ) — صفحة 198
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٩٨