نقيضين و . . . .
شرح و بيان اشكالات
اگر بخواهيم روشنتر سخن بگوييم بايد متذكر شويم در تعبد به عمل كردن به ظن يا در مقام جعل حجيت از براى ظن دو شكل محذور پديد مىآيد :
1 - محاذير خطابى ؛ 2 - محاذير ملاكى .
محاذير خطابى : در بعضى از صور اجتماع مثلين و در بعضى اجتماع ضدين و در برخى اجتماع نقيضين لازم مىآيد و چون همهء اينها محال است ، پس تعبد به ظن نيز محال است ؛ زيرا از تعبد عمل به ظن اجتماع مثلين ، اجتماع ضدين و اجتماع نقيضين لازم مىآيد .
محاذير ملاكى : در برخى موارد القاء در مفسده و در بعضى موارد تفويت مصلحت لازم مىآيد و چون اين دو بر حكيم محال است ، لذا تعبد عمل به ظن نيز محال است چون موجب القاء در مفسده يا تفويت مصلحت مىشود .
همان گونه كه گفته شد ، منظور از « امكان » در بحث « امكان تعبد به ظن » ، « امكان وقوعى است نه ذاتى » . گاه انسان بحث مىكند از امكان شيء در مقابل محال ذاتى . بعضى از چيزها ذاتا وجودش محال است پس اگر راجع به امكان آن بحث كنيم ، مراد امكان ذاتى خواهد بود مانند « شريك البارى » . اما در امكان وقوعى ، اين بحث كه آيا از وقوع اين ، محذورى شرعى و عقلى پديد مىآيد يا