مىشوند كلام يا لفظ نزد وى مبين است ؛ اما ، به واسطهء فقد بعضى از اطلاعات ، همين كلام يا جمله نزد ديگرى مجمل خواهد بود . پس چون اجمال و تبيين از معانى حقيقى هستند ، نزد همه بهطور يكسان مجمل يا مبين نمىباشند ، بلكه از معانى اضافى هستند و بنابراين ، نسبت به اشخاص و مكانها و زمانها فرق مىكند .
البته از براى مجمل و مبين يك رشته جمله و لفظ ذكر شده است كه ظهورشان بين معانى متعدد مردد است . مثلا ، در باب مغالطهء ممارات ، گفتهاند كه پرسيدند :
« افضل اصحاب رسول اللّه ( ص ) كيست ؟ » در جواب پاسخ داده شد : « من بنته فى بيته » ؛ يعنى آن كسى كه دخترش در خانهء اوست . در اين پاسخ ، آنكس ممكن است مولا امير المؤمنين باشد ، از باب اينكه دختر پيغمبر اكرم فاطمهء زهرا ( س ) در خانهء اوست يا آنكس ممكن است ابو بكر باشد ، از باب اينكه دختر وى عايشه در خانهء پيغمبر اكرم است . پاسخ به سؤال طورى داده شده است كه ظهور آن در يك معنى منعقد نمىشود ، در نتيجه مجمل است . نيز از عقيل نقل شده است كه وقتى معاويه از وى خواست برادرش على ( ع ) را لعن كند ، وى بالاى منبر رفت و گفت « أمرنى معاويه أن أسبّ عليا الا فالعنوه » . ممكن است « ألا فالعنوه » به خود معاويه برگردد و ممكن است به على ( ع ) برگردد . ابهام مذكور ناشى از جهت اشتراك عود ضمير است . در مورد اجمال و تبيين ، يك رشته از آيات و روايات و جمل مورد شبهه قرار گرفتهاند كه آيا مجملند يا مبين - از جمله آيهء سرقت ، آيهء
« حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ . . . » ،
« 1 » آيهء
« . . . أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعامِ . . . » ،
« 2 » « لا صلاة الا بطهور » و
هامش
( 1 ) النساء ( 4 ) : 23 « حرام شد براى شما ازدواج با مادر . . . » .
( 2 ) المائدة ( 5 ) : 1 « بهائم بسته زبان براى شما حلال گرديد . . . » .