تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 941

مساهمون:

ص٩٤١
سودى بجاى اين مصراع : ما پيش خاك راه تو صد رو نهاده‌ايم » ، آورده است . در حافظ قزوينى بعد از اين بيت ، اين بيت است :
« طاق و رواق مدرسه و قال و قيل علم * در راه جام و ساقى مهرو نهاده‌ايم »
كه ديدم دو كلمهء « قال و قيل » با ذوق خواجهء شيراز آن‌قدرها هم جور نيست بعد از قدرى تأمل و مراجعه به چند ديوان خطى و چاپى حافظ ، بر روى اين بيت خط كشيدم و بيت ديوان كهنهء حافظ ايرج افشار را انتخاب كردم كه مصراع اول ، به كلى متفاوت است اما مصراع دوم بيت عينا همين بوده و فرقى نمىكند . ضمنا نمىخواهم گفته باشم كه حافظ « قال و قيل » را در اشعار خود نياورده ، زيرا كه : « وراى مدرسه و قال و قيل مسئله بود » ، « از قال و قيل مدرسه حالى دلم گرفت » ، و « طاق و رواق » لكن مىخواهم عرض كنم همان‌طوركه خود حافظ فرموده : « از « قال و قيل » دلش گرفته است » و بعدها يكى از آنها را كنار نهاده و مصراعى ديگر به جاى آن گذارده است ؛ و ما اينك آن بيت را از نسخه‌اى كه سيزده سال پس از درگذشت حافظ به كتابت درآمده است ذيلا نقل مىكنيم : « ناموس چند سالهء اجداد نيكنام - در راه جام و ساقى مهرو نهاده‌ايم » ( ح ) . : - ناموس چند سالهء . . . » ( نسخهء 805 - . و « ديوان كهنهء حافظ » ) . بنهاده‌ايم بار گران . . . » در نسخهء چاپى قزوينى ، غنى ، ضبط نشده ولى در مقالات حافظ دكتر هروى ( ص 457 ) ، و حافظ قدسى ( حاشيهء ص 314 ) ، و حافظ شاملو ( ص 509 ) عين همين بيت ، و در حافظ فرزاد ، و بعض نسخ با جزئى تغييرى آمده ، و در ديوان حافظ نسخه 805 هجرى نيز مندرج است ( ح ) . حافظ قزوينى : « . . . سر سودائى از ملال » . ديوان حافظ نسخهء 805 هجرى : « بىناز نرگسش سر سوائى از خمار . . . » .