فرموده است كه چنانچه كلمهء اول بيت در آخر بيت تكرار شود آن را « رد العجز على الصدر » گويند ! ، در صورتى كه چنين نيست ، چون اين نامگذارى اشتباه است و بايد آن را « رد الصدر على العجز » يا « رد الصدر الى العجز » ناميد .
اين اشتباه ؛ نه تنها از اين استاد ، كه از استاد جلال الدين همائى متخلص به « سنا » و : نود درصد نويسندگان و ادبا نيز سر زده است .
همائى در « فنون بلاغت و صناعات ادبى » - مجلد اول ، ص 67 - نوشتهاند كه : « . . . رد العجز على الصدر . . . [ يعنى ] لفظى كه در اول بيت آمده است . . . در آخر بيت بازآرند ! . . . در كتب بديع . . . على الصدر [ مندرج است ] . و فقط « المعجم » . . . الى الصدر ، به لفظ « الى » نوشته ، و تعديهء فعل « رد » به « الى » و « على » هر دو به يك معنى آمده است » . ( همائى ) بازهم استاد همائى در صفحات 70 و 71 همان كتاب آوردهاند :
« چون كلمهاى كه در آخر بيت آمد ، در اول بيت بعد تكرار شده باشد آن را صنعت « رد الصدر على العجز » مىگويند . ( ! ) . . . آنچه دربارهء تعريف رد العجز . . . و : رد الصدر . . . گفته شد مورد اتفاق همهء علماى بديع فارسى و عربى است [ كه اولا حقيقت ندارد و ثانيا هميشه حق با اكثريت نيست ] تنها صاحب المعجم در اين باره چيزى نوشته كه . . . با گفتههاى ديگران مخالف است : رد العجز الى الصدر ، و : رد الصدر الى العجز نوشته يعنى كلمهء الى به جاى على آورده است . و ديگر آنكه تعريف اين دو صنعت را درست بر خلاف و عكس چيزى گفته است كه مورد اتفاق همهء [ چنين نيست ] علما و مؤلفان بديع عربى و فارسى است به اين قرار كه :
« رد الصدر » را در معنى « رد العجز . . . » آورده ؛ و برعكس « رد العجز » را در معنى : رد الصدر على العجز معروف گفته است و معلوم نيست اين اشتباه از خود اوست يا اصطلاحى مخصوص بوده ! . . . اميد است ، اين توضيح ، براى همهء آن كسانى كه در مورد اين دو صنعت و اختلاف ضبط آنها در
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 1539
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص١٥٣٩