ساخت . . .
مرحوم قزوينى در مقدمهاى مبسوط كه بر ديوان . . . مرقوم فرمودهاند . . .
عمل كردن به سليقهء شخصى را در صفحهء : « كه » نكوهش نموده نوشتهاند :
« . . . هيچكس حق ندارد كه سليقه و ذوق شخصى خود را به ديگران تحميل نمايد . . . و هيچكس جز پارهئى مردم نادان غير مأنوس به طريقهء علمى انتقادى ، اين روش را اختيار نكرده است » .
امّا در پشت همين برگ يعنى صفحهء « كو » اينطور مىنويسند : « بايد در صورت امكان نسخه يا نسخى معاصر خود مؤلف و ، الّا حتى المقدور چند نسخه كه از همهء نسخ ديگر نزديكتر بعصر مؤلف باشد به دست آورده سپس از روى همان نسخ منحصرا و بدون هيچ التفاتى به نسخ متأخرهء اعصار بعد ، طبعى مكمل و مصحح با نهايت دقت به عمل آورد . . . « 3 » .
آيا چنين كردهاند ؟ ! - . . . ديديم كه مرحوم علامه ، در يك جا : دخالت سليقه و ذوق شخصى را . . . شايستهء مردم نادان . . . دانسته و آن را : « خلاف امانت و انصاف » شمردهاند . و در جاى ديگر : يگانه راه تهيهء طبع نسبة منقح و متقن متون ادبى را ، در اصلاح قديمترين نسخه ، از روى نسخ متأخر ! دانستهاند و بالاخره . . . « ما از خود هيچ تصرفى و تبديل و تغييرى نكردهايم . . . » . - ( كه گمان نمىكنم در اين روزگار هيچ عاقلى جز اين كرده باشد ) - [ ديگر ] اينكه : « . . . ذوق و سليقهء شخصى را در تصحيح ، دخالت نبخشيدهايم . . . » ! كه به عقيدهء بنده « 4 » عبارتيست كوسه و ريش پهن . . .
همينكه چند نسخه را مورد عنايت قرار داده ، ترجيح جانبى را بر جانبى مجاز دانيم ؛ دليل « دخالت ذوق و سليقه » در كار تصحيح است . - و ناگزير بايد چنين باشد - بالاخره مرقوم داشتهاند : « در مورد اختلاف بين نسخ ، كفهء ترجيح را به جانب نسخ قديم تمايل دادهايم » ؛ امّا چنين نكردهاند . و همچنين كارهاى ديگريست كه در مقدمه وعده نموده و در متن خلاف آن عمل فرمودهاند . . .
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 1437
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص١٤٣٧