الف - قزوينى - غنى : « شب وصل است » .
ب - نسخهء 805 هجرى . - : نسخهء به خط پير حسين كاتب » - : « خانلرى » - و چند نسخهء خطى ديگر ( ص 285 جامع نسخ حافظ ) :
« شب قدر است » ج - « . . . چون مصرع دوم اقتباس از قرآن مجيد ( سورهء قدر ) است و در آيهء همان سوره « ليلة القدر » آمده است كه « شب قدر » ترجمهء آن مىباشد و بالاخره چون ضبط اغلب نسخ در اينجا « شب قدر » است ؛ همين قرائت را مرجح مىدانم . يادداشت « داور » در حاشيهء چاپ « قدسى » چنين است :
« مراد از شب قدر ، شب وصال است . . . » . ص 611 « حافظ » صحت كلمات و اصالت غزلها ( الف تا پايان ز ) تحقيق از مسعود فرزاد .
د - « در مصرع اول بيت نخست : « شب قدر » بر « شب وصل » [ در حافظ علامه قزوينى ] مزيت دارد زيرا صريحا آيهء پنجم سورهء مبارك قدر را در مصرع دوم ياد مىكند و علاوه بر اين ، بيتهاى ديگر اين غزل حكايت از محرومى و مهجورى مىكند و با « شب وصل » منافات دارد . ص 527 غزليات حافظ به تحقيق : اديب برومند . » .
( . . . « سلام باد در آن شب تا طلوع فجر » . . . امشب كه نامهء هجر طى شده يعنى دورى به پايان رسيده . . . مانند شب قدر ، گرانبهاست ، در چنين شبى تا طلوع فجر ، سلامت و نيكبختى است . » ص 1047 مجلد دوم شرح غزلهاى حافظ دكتر هروى . » .
« اگر چه مرا با جدائى و امتناع خود آزار دهى » ، ( همانجا ) .
الف - « زيرا سود و زيان در بازرگانى است » ، ( همانجا ) .
ب - : « زيرا محققا در تجارت هم فايده است و هم زيان . يعنى تاجر اگر در يك معامله زيان بكند حتما فايده هم مىبرد . زحمت و رحمت با هم است ، پس در مقابل جفا ، صبر بايد داشت » : شرح سودى بر حافظ .
ديوان حافظ ناشنيده پند ( فارسى ) — صفحة 633
مساهمون: شمس الدين حافظ
ص٦٣٣