موفق به تبييض برخى مجلدات آن و تأمّل دوباره در آنها نشده است .
پيداست كه انسان غير معصوم ، مصون از خطا نيست و كسى نگفته كه علامه دچار هيچ اشتباهى نشده است . حتى ابن سينا - كه به گفتهء استاد « در نبوغ نظير ندارد » و به فرمودهء امام خمينى قدس سره الشريف : « لم يكن له كفواً أحد » - دچار اشتباهات بزرگ شده ، و مرحوم صدر المتألهين - قدس سره - در اسفار ( ج 9 ، ص 109 - 120 ) بيش از ده اشتباه او را بيان كرده و چنين گفته است :
و اما شيخ صاحب « الشفاء » سرگرميش به امور دنيوى بدينگونه نبوده است ، و شگفت آنكه هر گاه بحثش به تحقيق دربارهء هويات وجودى - نه امور عامه و احكام كلى فلسفى - مىرسد ذهنش كند و ناتوان مىشود ، و اين در بسيارى از موارد رخ داده است ، از جمله . . . « 1 » بنابراين تبيين اشتباهات ديگران خدمتى به علم است ؛ ولى تبيين اشتباه با برهان ، با توهين و تمسخر فرق بسيار دارد . « 2 » 3 . برخى نيز بجاى نقد ناسزا گفتهاند كه در اين زمينه حضرت آية اللَّه سبحانى چنين نوشتهاند :
« بعضى از مستشرقان چون « ادوارد براون » مؤلف تاريخ ادبيات ايران و بعضى از نويسندگان معاصر يعنى نويسندگانى كه از نشر روايات خاندان عصمت و طهارت دلشاد نمىباشند ، مجلسى را با نيزههاى انتقادى خود ، هدف قرار دادهاند و در تركش آنان جز ناسزاگويى چيز ديگرى وجود ندارد كه اين خود از نقد منطقى كاملًا به دور است . اينها غير از اين موضوع راهى براى
هامش
( 1 ) . وأمّا الشيخ صاحب الشفاء فلم يكن اشتغاله بأمُور الدنيا على هذا المنهاج والعجب أنّه كلّما انتهى بحثه إلى تحقيق الهويات الوجودية دون الأُمور العامّة والاحكام الشاملة تبلّد ذهنه و ظهر منه العجز ، وذلك في كثيرٍ من المواضع ، منها : . . . ( الحكمة المتعالية في الاسفار العقلية الأربعة لصدر الدين محمد الشيرازي ج 9 ص 109 - 120 ) . .
( 2 ) . يادنامه مجلسى ج 2 ص 216 . .