كشف از واقع است و به همين سبب است كه عقلاء بنابر حجيت آن گذاشتهاند . اين مطلب از مضمون كلام امام صادق ( ع ) در مرسلهء عطار نيز مستفاد مىگردد ، كه مىفرمايد : « المؤمن اصدق على نفسه من سبعين مؤمناً » به همين جهت در تمام ملل و نحل و كليه اقطار و امصار و در جميع اعصار ، قضات و حكام اعتراف جانى و سارق و قاتل را به انجام جرم از قويترين مدارك صدور بزه از سوى آنها مىدانند و بر اين پايه ايشان را مجازات مىكنند . شارع اسلام نيز اين طريقه را ردع نفرموده ، بلكه آن را امضاء كرده است . « 1 »
4 - 1 - اجماع كافه علماى اسلام
همه علماى اسلام در حجيت اقرار خلاف نكرده و آن را براى ثبات مقرٌ به ( شيء مورد اقرار ) كافى دانستهاند . بديهى است كه اين اجماع و اتفاق تعبدى نمىباشد ، زيرا اجماع هنگامى تعبدى است كه مدرك آن معلوم نباشد ، اما اگر مدرك آن معلوم باشد ، چنين اجماعى را اجماع مدركى مىگويند و آن را معتبر و حجت مىدانند .
2 - بحث در الفاظ حديث اقرار
اقرار در لغت و متفاهم عرف عبارت است از « جعل الشى ذا قرار و ثبات » : چيزى را صاحب قرار و ثبات گرداند . وقتى گفته مىشود : « اقره على شغله » ، يعنى وى را بر شغل و كسبش ثابت گرداند .
كلمهء « على » كه در حديث آمده است در معنى ضرر استعمال شده است . گفته مىشود « انت لنا او علينا » تو بنفع ما و يا به ضرر ما هستى .
كلمهء جايز كه در حديث آمده است به معناى نافذ است .
از ظرف « على انفسهم » آنچه متبادر به ذهن مىشود اين است كه متعلق به كلمهء اقرار است و قرينه است بر اينكه پس از كلمهء جايز « على انفسهم » ديگرى مقدر مىباشد . و در اصل ، تقدير كلام چنين است كه : « اقرار العقلاء على انفسهم جائز على انفسهم » چون ظاهر كلام اين است كه رسول خدا ( ص ) خواسته است بفرمايد : « هرگاه اقرار عقلا به ضررشان باشد ، آن اقرار فقط در حق آنها نافذ است . »
هامش
( 1 ) - براى روشن شدن اين مسأله مىتوان به كتاب قصاص ، حدود و ديات و ديگر كتب فقهى كه علماء عامه و خاصه تأليف كردهاند ، مراجعه كرد .