2 - 1 - اخبار
الف - قال النبى ( ص ) : « اقرار العقلاء على انفسهم جائز . » « 1 »
ب - قال النبى ( ص ) : « قولوا الحق و لو على انفسكم . » « 2 » حق بگوئيد اگر چه به ضرر شما باشد .
ج - مرسل عطار از امام صادق ( ع ) : « المؤمن اصدق على نفسه من سبعين مؤمناً . » « 3 » مؤمن بر ضرر خودش از هفتاد مؤمن راستگوتر است .
د - خبر جراح مدائنى از امام صادق ( ع ) : « لا اقبل شهادة الفاسق الا على نفسه . » « 4 » شهادت فاسق را جز به ضرر خودش نمىپذيرم .
گرچه دلالت هر يك از آيات و روايات مذكوره بر حجيت اقرار ، مورد بحث و نقد قرار گرفته است ، اما از مجموع آنها مىتوان حجيت اقرار را اثبات كرد . بارى دليل عمدهاى كه مشهور به آن استناد كرده و فريقين آن را از رسول خدا ( ص ) نقل نمودهاند ، حديث اول است كه مىفرمايد : « اقرار العقلاء على انفسهم جائز . »
3 - 1 - اتفاق عقلا
تمامى ملتها بر نفوذ اقرار هر عاقلى عليه خودش متفقند و اقرارى را كه مقر عاقل عليه خويش مىكند ، طريقى مىدانند كه مثبت « مقرّ به » است . زيرا ، عاقلى كه مىداند اقرارش عليه خودش مىباشد ، به ضرر خويش اقرار نمىنمايد . اما اگر ديده شد كه شخصى به ضرر خود اقرار كرده است ، معلوم مىشود كه مىخواهد به بيان واقع بپردازد . براى مثال اگر مالى در دست داشت و اقرار كرد كه اين مال از آن ديگرى است ، بايد گفت كه وى بر اساس يك سلسله انگيزهء عقيدتى و يا جهاتى ديگر به اين اقرار پرداخته است . البته گاهى مقرٌ عليه خود اقرار مىكند و در عين حال توجه دارد كه خلاف مىگويد اما اين قسم اقرار كمتر اتفاق مىافتد .
اگر كليهء اقرارها به منظور بيان واقع و حقيقت بودند ، اقرار موجب علم مىشد ، لكن چون از خارج معلوم است كه گاهى مقر نمىخواهد حقيقت گويى كند و احتمال مذكور نيز در هر اقرارى وجود دارد ، از اين رو اقرار جزء ادله علمى به حساب نمىآيد ، بلكه امارهء ظنى براى
هامش
( 1 ) - الوسائل : باب 3 ، از كتاب اقرار ، حديث 2 .
( 2 ) البحار ، ج 77 ، ص 171 - در كتب فوق آمده است : « قُلِ الحق و لو على نفسك . »
( 3 ) الوسائل : باب 3 ، از كتاب الاقرار ، حديث 1 .
( 4 ) همان منبع ، باب 6 ، از ابواب كتاب الاقرار ، حديث 1 .