ندارد خداوند از مردمى بخواهد توبه نمايند ، اما توبهء آنان را در دنيا قبول نكند و فقط توبهء آنان در آخرت براى آنان تأثير داشته باشد . چرا كه توبه عبارت از رجوع از كفر در دنيا است و اگر بگوييم توبه آنان در دنيا پذيرفته نيست ، معناى آن اين خواهد بود كه در دنيا به حال كفر باقى ماندهاند و كافر از دنيا رفتهاند و اگر آنان در حال كفر از دنيا بروند ، قطعاً مشمول آيهء اخير خواهند گرديد . پس ناچار بايد بگوييم محل پذيرش هر توبهاى در دنيا است و عجيب است اينكه بعضى از فقهاء مىفرمايند « و لا تقبل توبته ظاهراً » يعنى در ظاهر توبهء مرتد فطرى پذيرفته نيست ، با اينكه از اطلاق آيه استفاده مىشود كه توبهء او پذيرفته مىشود و اين كلام از نظر عقلى نيز نمىتواند محمل صحيحى داشته باشد . زيرا چگونه ممكن است توبه ، مطلوب شارع مقدس اسلام باشد ، اما در ظاهر پذيرفته نشود ؟ فلذا از ابن جنيد و شهيد ثانى نقل گرديده كه آنان معتقد بودند كه توبهء مرتد هر چند فطرى باشد ، پذيرفته مىگردد . و صاحب جواهر هر چند طبق نظر مشهور معتقد به عدم قبول توبه مرتد فطرى شده است اما از كلام وى نوعى ترديد بدست مىآيد . و به هر حال مقتضاى جمع بين ادلّه اين است كه توبهء مرتد فطرى پذيرفته مىشود . زيرا ، دليلى بر عدم قبول توبهء وى نيست و اطلاقات ادلّه توبه اقتضاء مىنمايند كه توبهء مرتد پذيرفته مىگردد و استدلال به اجماع بر عدم قبول توبهء مرتد فطرى صحيح نيست . زيرا ، اجماع گذشته از اينكه تمام نيست ، مدركى نيز مىباشد و يا محتمل المدركيه است و چنين اجماعى حجت نيست . و روايات وارده در عدم قبول توبه مرتد فطرى معارض با رواياتى هستند كه دلالت دارند توبه مرتد فطرى پذيرفته است . در ذيل صحيحه ابى بكر حضرمى از ابى عبد الله ( ص ) آمده است : « فان رجع الى الاسلام و تاب » « 1 » و اين روايت دربارهء مرتد فطرى است و توبهء او را مفروض الوجود و الصحه دانسته است و گرنه درست نبود كه بفرمايد « و تاب » . و همچنين است روايت سكونى از ابى عبد الله ( ع ) از پدرانش از على ( ع ) كه در آن آمده است مجاهد بر حضرت على ( ع ) وارد گرديد و از آن حضرت پرسيد كه با قدريه چگونه رفتار مىنمايى ؟ آن حضرت فرمود : « أستتيبهم » يعنى آنان را توبه مىدهم « فان تابوا و الا قتلتهم . » « 2 » در حديث ابن سبا آمده است كه آن حضرت او را توبه داد . « 3 » با فرض تعارض بين روايات تساقط مىنمايند و لازم است پس از آن تساقط به عموم و اطلاق ادلّه توبه مراجعه نماييم . در قرآن مجيد مىفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ *
هامش
( 1 ) - الوسائل : ج 18 ، باب 6 از ابواب حد مرتد ، حديث 5 .
( 2 ) الوسائل : ج 18 ، ص 553 ، باب 6 ، حكم الغلاة و القدرية ، حديث 3 .
( 3 ) همان منبع ، حديث 4 .