اين آتش سوزانده شده و ضميرى پاك و نهادى آرام و قلبى مملو از عشق محبوب و مخلوق به جاى مىماند . چنان كه خداوند مىفرمايد :
« إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً . »
« 1 »
در بسيارى از روايات ندامت و پشيمانى از ارتكاب گناه و جرم را توبه دانسته و آمده است كه پشيمانى و ندامت واقعى مانع از بازگشت شخص تائب به سوى اعمال مجرمانه و گناه مىشود . در حقيقت توبه حقيقى ندامت و پشيمانى خاصى را در پى دارد كه مانع از تكرار اعمال سابقه مىشود .
رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم مىفرمايد : « الندم توبة » « 2 » يعنى پشيمانى و ندامت توبه است و امير المؤمنين عليه السلام در جايى مىفرمايد : « الندم احد التوبتين » « 3 » و نيز امام باقر عليه السلام مىفرمايد : « كفى بالندم توبه » « 4 » و قريب به اين مضامين در روايات ديگرى نيز به چشم مىخورد .
اما در مورد عدم عود بر گناه و جرم كه ثمره ندامت و پشيمانى حقيقى است ، امير المؤمنين اين گونه مىفرمايند : « الندم على الذنب يمنع عن معاودته » « 5 » يعنى پشيمانى بر گناه مانع از بازگشت به گناه مىشود و همچنين اقرار و حسن اعتراف را نيز توبه و اقرار به گناه را موجب بخشش و غفران دانستهاند .
خداوند تبارك و تعالى در آيه 102 سوره توبه مىفرمايد :
« وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ »
همچنين امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايند : « المقر بالذنب تائب » « 6 » يعنى توبهكننده كسى است كه اقرار و اعتراف به گناه مىكند . امام باقر عليه السلام اثر توبه را كه دفع عقاب و رهايى از آثار سوء آن مىباشد ، مشروط به اقرار به آن كرده و مىفرمايد : « و اللَّه ما ينجو من الذنب الا من اقتربه . » « 7 »
هامش
( 1 ) . فرقان / 70 .
( 2 ) . بحار الانوار ، محمد تقى مجلسى ، ج 77 ، ص 159 .
( 3 ) . مستدرك الوسائل ، علامه نورى ، ج 2 ، ص 346 .
( 4 ) . بحار الانوار ، ج 6 ، ص 20 .
( 5 ) . مستدرك الوسائل ، ج 2 ، ص 346 .
( 6 ) . همان ، ص 345 .
( 7 ) . بحار الانوار ، ج 6 ، ص 36 و 37 .