او به خاطر قبح شرعى عمل نمىباشد . حال سؤالى كه مطرح مىشود اين است كه اگر امكان ارتكاب گناه براى شخص نباشد و او در اين حال توبه كند ، آيات توبه او محقق و پذيرفته مىشود ؟
در جواب بايد گفت : اگر شخص مرتكب پذيرفته باشد كه معصيت الهى را كرده است ، به گونهاى كه اگر قدرت بر انجام آن را نيز داشت ، ديگر مرتكب آن نمىشد ، در اين صورت توبه او پذيرفته مىشود .
مرحوم شيخ بهائى در تعريف توبه مىفرمايند :
« التوبة : الرجوع و ينسب الى العبد و الى اللَّه سبحانه . . . و معناها على الاول الرجوع عن المعصية الى الطاعة و على الثانى الرجوع عن العقوبة الى الطف . فى الاصطلاح ، الندم على الذنب لكونه ذنباً ، فخرج الندم على شرب الخمر لاضراره بالجسم و قد يراد مع العزم على ترك معاودة ابداً و الظاهر ان هذا العزم لذلك الندم غير منفك عنه » « 1 »
گفتار مرحوم شيخ بهائى اعلى اللَّه مقامه الشريف در تعريف اصطلاحى توبه ، مؤيد كلام محقق اردبيلى در سطور پيشين مىباشد آنجا كه مىفرمايند : عدم فعل و پشيمانى از گناه به خاطر معصيت و قبيح بودن نفس گناه باشد و در عدم فعل و پشيمانى عنصر و قصد ديگرى دخيل نباشد .
نكتهاى را كه مرحوم شيخ بهائى علاوه بر ندم و پشيمانى در توبه لازم مىداند ، عزم هميشگى بر ترك بازگشت بر گناه و معصيت مىباشد كه اين عزم لازمهء آن ندم بوده و از آن جدائىناپذير است .
سيد مجاهد رحمة اللَّه عليه در تعريف توبه مىفرمايند :
« توبه با سه امر محقق مىشود :
الف ) آگاهى به ضرر گناه : يعنى گناهكار متوجه گردد كه گناه بين عبد و خداوند تبارك و تعالى حجابى مىافكند كه مانع تقرب او به خداوند سبحان مىگردد و به عبارت ديگر به اين شناخت و احساس برسد كه گناه همانند سمى است كه خوردن آن موجب هلاكت و نابودى مىگردد .
ب ) پشيمانى : حالت پشيمانى پس از مرحله شناخت حاصل مىگردد و در اثر
هامش
( 1 ) . اربعين ، شيخ بهائى ( ره ) ، چاپ سنگى ، كتابخانه مدرسه عالى شهيد مطهرى .