است ، به گونهاى كه واژه توبه و مشتقات آن نود و دو بار و كلمه « استغفار » و مشتقات آن چهل و پنج مرتبه ذكر شده است و در آيات متعدد ديگرى نيز بدون ذكر اين واژهها به اين مسأله اشاره شده است . « 1 »
محدثان و راويان در كتب روائى ، عرفا ، دانشمندان علم اخلاق ، متكلمين ، شعرا و اديبان هر يك در كتب خويش بابى را به عنوان توبه گشودهاند و آن را مورد شرح و تفصيل قرار دادهاند .
در اين ميان فقها از منظرى ديگر به « توبه » نگريستهاند و با الهام آيات و روايات ، آثار حقوقى آن را مورد بررسى قرار دادهاند . توبه از ديدگاه حقوق جزاى اسلامى به عنوان يكى از موارد سقوط مجازات شمرده شده است « 2 » و از اين باب يك تأسيس حقوقى در حقوق جزاى اسلامى مىباشد . بر همين اساس مقاله حاضر سعى دارد اين « تأسيس حقوقى » را از جوانب مختلف و مخصوصاً از ديدگاه حقوقدانان اسلامى مورد بررسى و تدقيق قرار دهد و توبه را به عنوان يكى از علل سقوط مجازات از ديدگاه حقوق جزاى اسلامى مورد كنكاش و بررسى قرار دهد . بنابراين در ابتداى تلاش بر يافتن تعريفى دقيق از توبه معطوف شده است و بعد از ذكر چند تعريف از بزرگان فقه و اخلاق و عرفان ، به يك تعريف مبتنى بر آيات و روايات شريفه مىرسد . سپس حقيقت توبه و اركان آن را بر شمرده و اهميت و اثرات آن را بازگو مىكند . در بخش بعد اثر توبه و مذمت تأخير آن را متذكر شده و روايات چندى را دال بر آسانتر بودن ترك گناه از توبه و وجود مكايد شيطان نقل مىكند . از اين پس وارد مباحث فقهى شده و مسائل مربوط به توبه را از ديدگاه حقوق جزاى اسلامى مورد بررسى و كنكاش قرار مىدهد . موضوعاتى از قبيل اقسام گناهان و كيفيت توبه از هر يك ، مرور زمان و توبه ، نظريه شوراى نگهبان پيرامون مرور زمان و نقد آن ، آثار فقهى و حقوقى توبه ، اعمال صالحه و نقش آن در قبولى توبه ، مبناى پذيرش توبه و اسقاط عقاب و موضوعات ديگر از اهم مطالب گفتار حاضر مىباشند .
هامش
( 1 ) . « توبه و جايگاه بلند آن در عرفان » ، سيد على حسنى ، مجله معرفت ، ش 6 ، ص 23 .
( 2 ) . رك به : سقوط مجازات در حقوق كيفرى اسلام و ايران تأليف عباس شيرى ، ص 53 به بعد .