شرح فصوص الحكمة — صفحة 261

كمال دوام فكر است متوسطين را چنان كه مروى است در احاديث نبوى ، صلّى اللّه عليه و آله ، كه « تفكّر ساعة خير من عبادة سنة » . و ازين است كه واقع است « نوم العالم خير من عبادة الجاهل » . و عالم را نوم سبب زيادتى قواى دماغى گردد ، و در فكر كوشد . و جاهل چون معنى عبادت نفهمد ، شايد باشد كه عبادت كند ، و نداند كه چرا و چه كار مىكند ، و ساكت باشد ، و سكوت او چون سكوت بهايم باشد ( 95 پ ) . و تقليل طعام كند ، و از ضعف نتواند بر خواست به عبادت ، و بيدارى كشد چندان كه چشمش به در آيد ، و از عبادت باز ماند . مجملا در احاديث نبوى ، صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، واقع است كه ثواب طاعت به قدر عقل است . و اين از آن باشد كه چون عقل كامل شود ، تمام گردد . و دليل اين حديث عايد است در كتاب « كافى » ( 243 ) مجملا . تفصيل اين مجمل آنست كه شرع نبوى محتوى است كه « لا يغادر صغيرة و لا كبيرة » . و اگر كسى كتابهاى حكماء خواهد در باب سلوك و رياضات و مجاهدات ، « كتاب براهمهء هند » است ، هر چند مسائل نظرى آن نه بر نهج صواب است ، بعضى را در طريق عمل بسيار بسيار خوب نوشته‌اند ، و مطالعهء آن بسيار سبب انزجار طبع شود از علايق جسمانى ، و آن كتاب را « مهابارات » نام است . هدانا اللّه و إخواننا طريق الرشاد . مجملا اين رياضات و مجاهدات سبب خلاصى نفس شود از مراتب طبيعت ، هر چند در اوايل بسيار شاق نمايد . چون خوردن شربت بد « 457 » طعم از جهت استفراغات اخلاط ، هر چند اول ناخوش باشد ، امّا آخر سود عظيم بخشد . اينست مجمل از آنچه دانايان به كتابهاى خود نوشته‌اند ( دربارهء ) حواس جسمانى ، كه