« رأس الحسين » هايى ايجاد شده باشد ، چنان كه رأس الحسينِ موجود در قاهره ، در زمان فاطميان ، ايجاد شد .
افزون بر اين ، ماجراى راهب و سر ، براى برخى مكانهاى ديگر هم ذكر شده كه به دليل بعيد بودن تكرار اين ماجرا ، گزارش ابن شهرآشوب ، دستخوشِ تعارض مىگردد ؛ زيرا يكى از مكانهاى ذكر شده ، دِيْرى در اوايل راه است و با قِنَّسرين - كه در اواخر راه واقع است - ، همخوان نيست .
گفتنى است بر فرض صحّت گزارش ابن شهرآشوب نيز ، گذشتن كاروان اسيران از راه سلطانى اثبات نمىشود ؛ زيرا بخشى از راه سلطانى ، با راه فرات ، مشترك است و منطقه قِنَّسرين ، در مسير كناره فرات نيز قرار دارد . البتّه اين گزارش ، در صورت درستى ، عبور از راه باديه را نفى مىكند .
3 . به گمان ما و بر خلاف آنچه در عصر اخير رواج يافته ، گذشتن كاروان اسيران كربلا از راه سلطانى ، كمترين احتمال را دارد ؛ زيرا دورترين راه است و اساساً راهى نيست كه براى كاروانى كوچك - كه به اسارت مىروند ، نه براى گردشگردى - ، انتخاب شود . افزون بر اين كه پيموده شدن اين راه ، مدرك معتبرى ندارد و مستند اين قول ، مقتل منسوب به ابو مِخنَف است . « 1 »
از سوى ديگر ، پذيرش عبور از راه طولانىِ سلطانى ، با ماجراى « اربعين » و اين كه اسيران در بازگشت از شام ، در اوّلين اربعين واقعه عاشورا بر سرِ مزار حسين عليه السلام حاضر شده باشند ( چنان كه در مقتل منسوب به ابو مخنف آمده است ) نيز ناسازگار است . « 2 »
ممكن است گفته شود كه قدرتنمايىِ دستگاه حاكم ، اقتضا مىكرده كه اسيران را از درون شهرها عبور دهند و از اين رو ، آنان را از راه سلطانى بردهاند ؛ امّا اين دليل با بردن اسيران از مسير كناره فرات نيز سازگار است ؛ زيرا در اين مسير هم شهرهاى مهمّى واقع بوده است . افزون بر اين ، با چرخاندن سرهاى شهدا نيز اين قدرتنمايى
هامش
( 1 ) مقتل الحسين عليه السلام المنسوب إلى أبى مخنف : ص 180 .
( 2 ) بويژه آن كه اين مقتل ، ماجراهاى مفصّل و زمانبَرى را در ضمن حركت كاروان اسيران ، آورده است .