بر پايه برخى از گزارشها ، نام مادر وى ، اسماء بنت عُمَيس خَثعَمى است .
سنّ محمّد در هنگام شهادت ، 22 سال گزارش شده و قاتلش ، مردى از طايفه ابان بن دارِم بوده است ؛ امّا به گزارش ابن شهرآشوب ، او به دليل بيمار بودن ، در كربلا كشته نشد . « 1 »
در « زيارت ناحيه مقدّسه » آمده است :
السَّلامُ عَلى مُحَمَّدِ بنِ أميرِ المُؤمِنينَ ، قَتيلِ الإِيادِيِّ الدّارِمِيِّ لَعَنَهُ اللَّهُ وضاعَفَ عَلَيهِ العَذابَ الأَليمَ ، وصَلَّى اللَّهُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدُ وعَلى أهلِ بَيتِكَ الصّابِرينَ « 2 » .
سلام بر محمّد ، پسر امير مؤمنان ؛ كُشته شده [ به دستِ ] ايادى دارِمى ، كه خدا ، او را لعنت كند و بر عذاب دردناك او بيفزايد ! درودهاى خدا بر تو - اى محمّد - و بر خانواده شكيبايت !
نام وى در « زيارت رجبيّه » نيامده است .
يادآورى
گفتنى است كه الفتوح ابن اعثَم و به پيروى از او ، برخى منابع ديگر ، عمر بن على را از شهيدان كربلا معرّفى كردهاند و رَجَزى هم براى او نقل نمودهاند ، « 3 » در حالى كه برخى منابع ، تصريح دارند كه وى ، همراه امام حسين عليه السلام نبوده و در سال 75 يا 77 هجرى ، در گذشته است . نقلى نيز وجود دارد كه بر اساس آن ، وى به امام عليه السلام هم توصيه كرده كه به سوى كوفه نرود و خود ، ماجراى اين ديدارش با امام عليه السلام را بعدها نقل كرده است . همچنين منابع بسيارى ، ماجراهايى از عمر بن على در زمان عبد الملك مروان ، آوردهاند كه حاكى از زنده بودن وى پس از حادثه كربلاست . بنا بر اين ، با توجّه به شهرت فراوان ماجراهايى كه زنده بودن وى را پس از كربلا مىرسانند ، شهادت او در كربلا ، پذيرفتنى نيست . « 4 »
هامش
( 1 ) المناقب ، ابن شهرآشوب : ج 4 ص 113 .
( 2 ) الإقبال : ج 3 ص 73 .
( 3 ) الفتوح : ج 5 ص 112 ؛ المناقب ، ابن شهرآشوب : ج 4 ص 107 .
( 4 ) ر . ك : دانشنامه امام حسين عليه السلام : ج 7 ص 55 ( بخش هشتم / فصل پنجم / شهادت فرزندان امير مؤمنان عليه السلام ) .