شيعه درباره ايامالعرب ، كمترين اثر را دارد ، اما درباره انساب ، نقش بسيار مهمى در تاريخنگارى اسلامى داشته است ؛ به گونهاى كه مورخان مسلمان براى شناخت انساب عرب به آثار كسانى مانند « محمد بن سائب كلبى » ( م . 146 ه . ق ) و پسرش « هشام » ( م . 204 ه . ق ) نيازمند بودند . ديگر موضوعها نيز براساس گرايش يا تخصص دانشمندان شيعه ، نگاشته شدهاند .
2 . سير تاريخنگارى شيعه
با توجه به گزارشهاى موجود از تأليفات شيعه ، مىتوان گفت بر خلاف ادعاى برخى پژوهشگران معاصر كه آغاز ادبيات نوشتارى شيعه را اواخر دوران اموى دانستهاند ، « 1 » تدوين كتب ، هرچند به شكلى كاملًا ابتدايى و در حد گردآورى روايات در دفترى ، در قرن نخست رواج داشته و برخى نويسندگان شيعه ، كتابهايى حديثى و تاريخى تدوين كردهاند . « 2 »
با در نظر گرفتن نوشتههاى منسوب به امام على ، حضرت فاطمه ، امام حسن و امام حسين ( عليهم السلام ) ، « 3 » مىتوان سلمان فارسى ( م . 35 ه . ق ) را نخستين فردى دانست كه كتابى با نام « حديث جاثليق » « 4 » يا به تعبيرى حكايت بزرگ ترسايان را نگاشته بود . موضوع كتاب درباره بزرگ مسيحيان است كه پس از رحلت رسول خدا ( ص ) به نمايندگى از پادشاه روم به مدينه
هامش
( 1 ) . ميراث مكتوب شيعه از سه قرن نخستين هجرى ، سيد حسين مدرسى ، دفتر اول ، ص 11 .
( 2 ) . ر . ك : تدوين السنة الشريفه ، صص 134 - 156 و 209 ، 214 ، 215 ، 217 ، 226 ، 227 ، 239 و . . . .
( 3 ) . براى آگاهى از آثار ايشان ، ر . ك : ميراث مكتوب شيعه از قرن نخستين هجرى ، مدرسى ، صص 19 - 44 و 73 .
( 4 ) . الفهرست ، شيخ طوسى ، ش 338 . اين حديث در بحارالانوار ، ج 41 ، ص 308 آمده است .