سائب كلبى » ( م . 146 ه . ق ) ، « محمد بن عمر واقدى » ( م . 207 ه . ق ) ، « ابوالحسن مدائنى » ( م . 225 ه . ق ) ، « زبير بن به كار زبيرى » ( م . 256 ه . ق ) و « عبدالعزيز بن يحيى جلودى » ( م . 332 ه . ق ) را اخبارى يا عالم به اخبار ناميده است . « 1 » روشن است كه در زمان ابن النديم ( م . 380 ه . ق ) ، عنوان مورخ ، مصطلح و شناخته شده نبود ؛ زيرا اگر عنوانى شناخته شده بود ، با توجه به تخصص و آگاهى او به منابع و آثار ، به يقين اين واژه را براى برخى به كار مىبرد ؛ ولى حتى يك مورد هم ديده نمىشود .
ب ) تفاوت نگذاشتن بين غاليان و متهمان و اخبار آنان
برداشت نورولى از شيعهاى كه از نظر وى به جعل حديث متهم است ، همان تشيع عقيدتى است كه آنان را غالى ناميده است ، « 2 » نه سنيان متهم به تشيع . اما در تقسيمبندى او روشن نيست كه برچه اساسى برخى افراد ، به غلو در تشيع و گروهى به شيعهگرى متهم شدهاند ؛ زيرا در هر دو گروه كسانى هستند كه توثيق يا تضعيف شده باشند و او معيارى براى شناسايى آنان تعريف نكرده است . « 3 » ديگر اينكه او براى نقد روايات آنان ، بين اخبار گزارش شده غلات شيعه و متهمان به تشيع ، هيچ تفاوتى قايل نشده و همه را يكسان و ساختگى يا تحريف شده پنداشته است .
هامش
( 1 ) . الفهرست ، النديم ، مقاله سوم ، صص 101 - 173 .
( 2 ) . مثلًا وى عقيده بر خلافت بلافصل على ( ع ) را از عقايد شيعيان غالى مىشمارد ؛ ص 299 .
( 3 ) . به نكته بند ( ط ) مراجعه شود .