و در مورد آراء ابومعشر و ابن كلبى و ابن حجر عسقلانى . « 1 » واقدى از موقعيت قبور اينها در خيبر نشانى نداده است . تنها گفته است :
« عامر بن الأكوع ، أصاب نفسه على حِصن ناعم ، فدفن هو ومحمود بن مَسلَمة في غارٍ واحدٍ بالرّجيع » . « 2 » همچنين ابن سعد « 3 » با اين تأكيد . . . « فى غار واحد بالرجيع بخيبر » و حتى از اينكه پيامبر بر آنها نماز گزارد يا نه ، معتقد است كه در منابع تاريخى به اختلاف ذكر شده است . « 4 » به هر حال اين امر را مىتوان مسلم دانست كه پيامبر و صحابه ، شهداى خود را از مهاجر و انصار در همان حوالى خيبر دفن كردهاند . و با توجه به تصريح همهء تراجم مبنى بر دفن محمود بن مسلمه با عامر بن الأكوع در : رجيع ، مؤيد آن است كه هيچ جسدى ديگر به مناطق دور تر برده نشده است و بنابراين از نظر تاريخى كاملًا منطقى است كه قبور شهداى خيبر را در همان منطقهء خيبر بدانيم .
در مدت اقامتى كه در خيبر داشتم ، يكى از اهالى آن از من پرسيد ، آيا مىخواهى قبور صحابهء پيامبر را كه در واقعهء خيبر به شهادت رسيدند ، زيارت كنى ؟ . با اشتياق ، و با توجه به اهميت تاريخى آن شتابزده پذيرفتم . او ما را به بطن وادى برد و آنگاه پس از بالا رفتن از آن در سمت چپ جاده ، قبرستانى را به ما نشان داد كه ميان اهل خيبر به قبور الشهدا مشهور است و آنها با اطمينان از محل دفن صحابهاى كه ضمن وقايع خيبر به شهادت رسيدند ، سخنها مىگفتند . دقت روى سنگ نوشتهها و پاره سنگهاى متفرق ، قدمت تاريخى گورستان را به وضوح نشان مىداد و با وجود آنكه در هنگام بازگشت به مدينه از مطلعان آثار نتوانستم منابع و مآخذ ديگرى را به دست آورم ، ولى حكومت
هامش
( 1 ) . الاصابه ، ج 3 ، ص 390 ، چاپ قاهره ، مصطفى محمد 1939 م .
( 2 ) . همان مدرك ، ص 700
( 3 ) . الطبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 107
( 4 ) . ج 2 ، ص 700