با توجّه به تأكيد صاحب كتاب « الروض المعطار » « 1 » در مورد مهاجرت يهوديان به سوى يثرب و تصريح به اينكه : « مكان يقال له يثرب بمجمع سيول بطحان و العقيق و سيل قناة ممّا يلي زغابة » « 2 » معلوم و مسلّم مىشود كه اين واژه از قديمالأيّام در تاريخ مدينه به منطقهء مورد نظر كه نزديك مدينه و در شمال غربى آن بوده ، اطلاق مىشده است . « 3 » نَقَمى : ياقوت حموى آن را « موضع من اعراض المدينة كان لآل أبيطالب » دانسته است ، « 4 » كه با توجه به گفتهء ابن اسحاق ، ذيل واقعهء خندق و وصف موقعيت قرار گرفتن قبايل مهاجم : « و أقبلت غطفان يوم الخندق و من تبَعها من أهل نجد حتى نزلوا بذنب نَقَمي إلى جنب أحد » « 5 » مسلم مىگردد كه وادى نقمى در اطراف مدينه ؛ يعنى شمال كوه احد قرار دارد .
مُسْتَناخ : واقدى مىنويسد : « ثمّ سلك المستناخ » . « 6 » از اين منطقه جز واقدى در مغازى و ابن سعد در « الطبقات الكبرى » « 7 » كه ذيل : غزوة الغابه ، مبنى بر اينكه « . . . حتّى انتهى بهم إلى ذيقَرَد ، و هي ناحية خيبر ممّا يلي المستناخ . . . » . نام و نشانى از آن در كتب جغرافيايى و منابع تاريخى نيافتيم . با اين همه ، با توجه به اينكه منطقهء ذى قرد ميان مدينه و خيبر قرار دارد ، بايد اين نام به منطقهاى ميان نقمى و وادى عِصر اطلاق شود .
اين منطقه را امروزه مجاورنشينان نقمِى به كسر ميم تلفظ مىكنند .
وادى مذكور در شمال فرودگاه فعلى مدينه در اطراف جادهء مدينه - خيبر ، حدود بيست كيلومتر به سوى شمال امتداد دارد . و از سوى ديگر امتداد آن از شمال به غرب كه
هامش
( 1 ) . نسخهء خطّى مكتبة شيخالإسلام عارف حكمت ، مدينة المنوّره .
( 2 ) . « اغلب آنان به محلى به نام يثرب مهاجرت كردند و در محل تجمع سيلابهاى بطحان و عقيق و مسيلقناة در امتداد زغابه ساكن شدند . »
( 3 ) . همچنين نك : ياقوت حموى ، « معجم البلدان » ، جزء 4 ، ص 391 ، چاپ خانچى ، قاهره ، 1906 م
( 4 ) . « معجم البلدان » ، ج 7 ، ص 310
( 5 ) . السيرة النبويه ، ج 3 ، ص 231
( 6 ) . ج 2 ، ص 628
( 7 ) . ج 2 ، ص 81 ، چاپ دارصادر .