ث : مسير خيبر
آنچه را كه ابنهشام از ابناسحاق در بارهء مسير پيامبر صلى الله عليه و آله از مدينه تا خيبر ثبت كرده است ، مختصر و محدود به ذكر سه موضع جغرافيايى خاص : عِصر ، صهباء و رجيع مىباشد . « 1 » واقدى چون دسترسى جامعترى به اسناد واقعه داشته است ، در بارهء مسير جغرافيايى مدينه تا خيبر ، ما را از جزئيّات بيشترى مطّلع كرده است . « 2 » در اينجا مستندات تاريخى واقدى را ملاك پژوهش قرار داده ، ديگر منابع را حول آن ، مورد بررسى قرار مىدهيم :
مدينه
ثنيّةالوَداع : واقدى مىنويسد : « ثم أخذ على الزَّغابه » .
ابوعبيد البكرى آن را زُعابه ضبط كرده است ؛ ولى عموم محقّقان ، واژه را با غين ، صحيح دانستهاند و ضبط آن را با عين ، اهمال در كتابت مىدانند . « زعابه » منطقهاى نزديك مدينه و در شمال غربى آن بين « الجرف » و « الغابه » است .
فيروزآبادى آن را محلّ اجتماع سيلهاى جارىشده ، دانسته و به گفتهء محمّد بن جرير طبرى استناد كرده است كه در كلامش آورده است :
« بين الجرف و الغابة » . « 3 » سهيلى ، بهكارگيرى لفظ الغابه در حديث مورد استناد طبرى را مورد انتقاد قرار مىدهد و صحيح آن را زغابه مىداند . « 4 » اين منطقه ، حدّ نهايى وادى عقيق به طرف سمت غربى مقابر شهداى أُحد و محلّ انباشتهشدن سيلهاى عقيق ، رانوناء و . . . است و امروزه مردم مدينه اراضى آن را الضيقه مىخوانند و زغابه را صرفاً بر « مُجتمع سيول » اطلاق مىكنند .
هامش
( 1 ) . « السيرة النّبويه » ، ج 2 ، ص 344 ، چاپ حلبى ، قاهره ، 1936 م
( 2 ) . « المغازى » ، ج 2 ، ص 638 ، چاپ مارسدن جونس ، لندن ، 1966
( 3 ) . « المغانم » ، ص 171
( 4 ) . « الرّوض الأنف » ، ذيل شرح واقعهء خندق .