« ما هرگز چنين تسليم عرب نخواهيم شد كه جزيه و خراج به گردن بگيريم .
كشتهشدن بهتر از اين است . » « 1 » « عمرو بن سُعْدَى » پس از اين سخنان ، همراه فرزندانش از حصار بيرون آمد و پيامبر صلى الله عليه و آله او را امان داد و آزاد گذارد ؛ زيرا بهگفتهء پيامبر :
« ذلك رجلٌ نجّاه اللَّه بوفائه » .
او به واسطهء وفاى به عهد ، خداوند متعال نجاتش داد . « 2 » اين دو سند تاريخى بهخوبى نشان مىدهد كه اوّلًا پيامبر صلى الله عليه و آله ، آمادهء عفو و گذشت از تقصير و خيانت يهوديان بود . ثانياً در بارهء لجاجت بنىقريظه در نقض تمام تعهّدات قبايل ، نمىتوانست بىتفاوت بماند .
همهء طوايف عرب و حتّى بنىقريظه ، التفاتهاى محمّد صلى الله عليه و آله را ديده بودند كه با عمرو بن سعد و ديگران چگونه رفتار كرد ؛ ولى چرا حاضر نشدند ، دست از دشمنى خود بردارند ؟
اوسيان نيز اگر چه در دل به اتّخاذ يك راه حلّ مسالمتآميز متمايل بودند ، ولى در روزهاى سخت خندق و حملهء همهء طوايف مكّه ، عصبيّت طايفهء « اوس » نيز دخيل بود .
آنان بىهيج تأمّل و تعلّلى از مناطق شمالى مدينه به جنوب شرقى مدينه آمده و هنوز هم به خانههاى خود باز نگشته بودند .
3 - 2 / پ : حَكميّت اوس
طايفهء « بنو عبدالأشهل بن جُشَم » از « اوس » بودند و در جنب منازل « بنوظفر » منزل گزيده بودند . از اين رو به جهتى از اهمّ طوايف اوّل و بهاعتبارى از همپيمانان قديمى « بنوقريظه » بهشمار مىآمدند و در مجاورت بنوقريظه نيز منزل گزيده بودند .
هامش
( 1 ) . واقدى ، « مغازى » ، ج 2 ، ص 381
( 2 ) . « مغازى » ، متن اصلى ، ج 2 ، ص 504 . ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 381