قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : بل شىء اصنعه لكم و اللَّه ما أصنع ذلك إلّا لأننى رأيت العرب رَمتْكم عن قَوْس واحدة و كالبوكم من كلّ جانب ؛ فأردت أن أكسر عنكم من شوكتهم إلى أمر ما . . . »
1 / پ : مواضع شمال غربى مدينه
خندق و طولانى بودن گودال آن ، مانع هجوم سواركاران قريش به مواضع دفاعى مسلمانان شده بود . بتپرستان به پرتاب تير مبادرت مىورزيدند ؛ ولى امكان درگيرى مستقيم را نداشتند .
تاريخنويسان از حملهء سواران به فرماندهى خالد بن وليد و نافرجامى آن به خاطر عدم امكان عبور از خندق يادها كردهاند . « 1 » همچنين از حملهء فوج سواركاران به فرماندهى ابوسفيان بن حرب و زمانى ديگر به سرپرستى هُبيرة بن ابىوهب و يا سپاهى به سركردگى عكرمة بن ابىجهل يا ضرار بن خطّاب نقلها آمده است . ولى بتپرستان در تمام اين حملهها ، اگر چه ميان مسلمانان وحشت و ترس مىآفريدند و حلقههاى محاصره را شديدتر مىكردند ؛ ولى از عدم توفيق آنها در هجوم يكپارچه كه لازمهء اين توفيق ، عبور از گودالهاى خندق بود ، مدارك تاريخى زيادى در دست داريم .
عاقبت در يك يورش ، عدّهاى از بتپرستان توانستند ، مسيرى را كه خندق آن باريك و امكان عبور از آن ممكن بود ، پيدا كنند ؛ ولى ترسى كه از تدبير حفر خندق در دل بتپرستان و يهوديان به وجود آمده بود ، مانع هجومِ هماهنگ شد ؛ تنها عمرو بن عبدود حاضر به نبرد تن به تن گرديد كه او نيز به دست علىّ بن ابىطالب عليه السلام از پاى در آمد . زبير بن عوام نيز نوفل بن عبداللَّه را بكشت و . . .
بر اثر اختلافاتى كه بين قريش و طايفهء غطفان از يك سوى با يهوديان بنوقريظه پيش آمد و با شروع وزش بادهاى سرد و طوفانى ، بتپرستان ادامهء محاصره و حمله را
هامش
( 1 ) . واقدى ، « مغازى » ، ج 2 ، ص 349