مبادرت به چنين كارى را اين گونه به اطّلاع ياران خود رساند :
« اين كار به خاطر شماست كه مىبينم عربها بر ضدّ شما همسخن شده و از هر سو به دشمنى برخاستهاند » .
با اين حال ياران وفادار پيامبر و همهء شهروندان مدينه مانع پيشنهاد پيامبر شدند و حاضر گشتند تا آخرين توان ، از جان ، شهر ، خانواده و حيثيّت و شرافت و ايمان خود دفاع كنند . محمّد بن جرير طبرى مىنويسد :
پيامبر در برابر اين پافشارىها فرمود : « هرطور كه خواهيد ! »
و سعد بن معاذ نامه را برگرفت و نوشتهء آن را محو كرد و گفت : « هر چه مىتوانند بكنند و پيمبر همچنان در محاصرهء دشمنان بماند . » « 1 » 5 - ابنهشام « 2 » و نويرى در « نهايةالارب » « 3 » تلاش پيامبر را براى شكستن محاصره ، مورد تأييد قرار دادهاند و در بيان دليل آن گفتهاند :
« چون كار بر مردم مسلمان دشوار شد . »
و در شرح آن آوردهاند :
محمّد صلى الله عليه و آله كسى را نزد عُيَيْنة بن حصن و حارث بن عوف مرّى از فرماندهان غطفان فرستاد و تعهّد فرمود كه اگر آنها به اتّفاق همراهان خود برگردند ، يك سوم از محصول خرماى مدينه را از طرف خود و يارانش به آنها پرداخت خواهد كرد . و وقتى حضرت ، نظر مشورتى سعد بن معاذ و سعد بن عباده را شنيد و دانست كه آنها مخالف اين توافق هستند ، فرمود :
« من اين كار را به خاطر شما مىخواهم انجام بدهم ؛ چون مىبينم همهء اعراب به شما هجوم آورده و چون سگ بر شما پارس مىكنند . »
هامش
( 1 ) . « تاريخ الرّسل و الملوك » ، ذيل شرح واقعهء خندق ، سال پنجم . نيز نك : ترجمهء فارسى ، ج 3 ، ص 1073
( 2 ) . « السّيرةالنّبويّه » ، ج 3 ، ص 234 ، متن اصلى .
( 3 ) . ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 154