سمهودى بناى اين مسجد را چسبيده به كوه احد و در سمت راست كسى كه از مشهد حمزه به سوى مهراس مىرود ، معرّفى مىكند و قبول ندارد كه آن را مانند « زينالمراغى » ، « القبيح » و يا « الفسح » بخواند ؛ زيرا معتقد نيست كه آيهء :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
« 1 » در چنين مكان و محلّى اعلام شده باشد .
علىّ بن موسى از مسجد مذكور بهعنوان « و من شامى قبة الثنايا عند ذيل الجبل مسجد غيرمسقوف » ياد كرده است و به اين نكته كه عموم محقّقين گمان مىكنند كه آيهء فوقالذّكر در اين مكان نازل شده باشد ، اشارتى دارد . « 2 » « ابراهيم رفعت پاشا » جزم دارد كه اين مسجد را به نام « الفسح » خواندهاند ؛ زيرا « يزعمون ان في مكانه نزل قوله تعالى : إذا قيل لكم تفسّحوا في المجالس فافسحوا يفسح اللَّه لكم » . « 3 » امّا خود با سمهودى همرأى است كه اين امر سنديّتى ندارد و نبايد آن را قبول داشت ؛ ولى در اين خصوص كه مكان مزبور را سجدگاه پيامبر در احد دانستهاند ، اعتراضى ننگاشته است .
ميرزا حسين فراهانى بىآنكه موقعيّت تاريخى اين مكان را بيان كند ، تنها به بيان اين جمله بسنده كرده است كه :
« در آخر دره مسجد كوچكى است . » « 4 »
هامش
( 1 ) . « اى ايمان آورندگان ! اگر به شما گفته شد كه هنگام نشستن ، جا باز كنيد ( و ديگران را جا دهيد ) ، پس چنين كيند تا خداوند نيز ( در بهشت ) شما را جايگاه وسيع دهد ؛ و اگر گفته شد كه برخيزيد ، پس برخيزيد ، كه خداوند ايمان آورندگانِ شما و علم يافتگان را درجاتى و الا عطا كند و خداوند به كردههاى شما آگاه است » . مجادله : 11
( 2 ) . « وصف المدينة المنوّره » ، ص 15
( 3 ) . « چنين مىپندارند كه در آن محل اين آيه نازل شده است : . . . اگر به شما گفته شد كه هنگام نشستن ، براى ديگران جا باز كنيد ، پس چنين كنيد كه خداوند ، شما را جايگاه وسيع دهد . . . » . « مرآتالحرمين » ، جزء 1 ، ص 393
( 4 ) . « سفرنامهء ميرزا حسين فراهانى » ص 292