فبقى مع رسول اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - سبعمائة رجل » « 1 » بخارى نيز به نقل از جابر بن عبداللَّه رضى الله عنه مىنويسد :
« فينا نزلت إذ همّت . . . بنوحارثة و بنوسلمة » . « 2 » ابنحجر عسقلانى ، واژهء قرآنى « الفشل » را « الجبن » خوانده و آيه را متوجّه دو طايفهء بنوسلمه از « خزرج » و بنىحارثه از « اوس » دانسته است . « 3 » و در همان مأخذ صريحاً عقيدهاش را در اين خصوص با دقّت و باريكانديشى نوشته است :
« و رجع عند عبداللَّه بن أبي سلول في ثلثمائة فبقي في سبعمائة ، فلمّا رجع عبداللَّه سقط في أيدى طائفتين من المؤمنين و هما بنوحارثة و بنو سلمة » . « 4 » به هر حال با تأمّل بر معدود راويانى كه سعى كردهاند آيه را مربوط به واقعهء بدر يا خندق بدانند ، به گفتهء فخر رازى :
« أن أكثر العلماء بالمغازى زعموا أن هذه الآية نزلت في وقعة أُحُد » « 5 » فخر رازى « طائفتان » را انصار « بنوسلمه » و « بنوحارثه » دانسته است كه چون بعدها در عالم مسلمانى راه صواب را برگزيدند ، به تعبير او :
هامش
( 1 ) . حلبى ، « السيرة الحلبيّه » ، المجلّد الثّانى ، ص 494
( 2 ) . بخارى ، « صحيح » ، كتاب التفسير 65 ، حديث 4558
( 3 ) . « فتحالبارى ، شرح صحيح الإمام بخارى » ، المجلّد السابع ، ص 357 ، كتاب المغازى .
( 4 ) . « عبداللَّه بن ابى بن سلول با سيصد نفر بازگشت و هفتصد نفر باقى ماندند ، و چون عبداللَّه بازگشت ، به دست دو طايفهء بنىحارثه و بنىسلمه ، افتاد » . نك : همان ، ص 346 . نيز براى بررسى مطابقت با همين رأى نك : قسطلانى ، « ارشاد السّارى شرح صحيح البخارى » ، المجلّد السادس ، ص 296 ، بهامشه شرح نووى
( 5 ) . « بيشتر علما در كتب مغازى ( تاريخ نبردهاى مسلمانان ) چنين باور دارند كه اين آيه در واقعهء احد نازل شده است » . « التفسير الكبير » ، ج 4 ، ص 223 ، دارالفكر 1981 م ، ذيل آيه