اين نكته از نظر تاريخى حائز اهميّت والايى است ؛ زيرا واقدى در همان مأخذ از « مخرمةبن نوفل » ( يكى از همراهان ابوسفيان در كاروان ) سندى را ثبت مىكند كه او گفته بود :
چون به شام رسيديم ، مردى از قبيلهء جذام پيش ما آمد و گفت :
« هنگامى كه عازم شام بوديم ، محمّد مىخواست به كاروان حمله كند . » مخرمه گويد : « ما [ وقتى اين خبر را شنيديم ] از شام ترسان بيرون آمديم و از كمين مىترسيديم . اين بود كه . . . ضمضم بن عمرو را گسيل داشتيم . »
بنابر اين نگرانى ابوسفيان و همراهان او مربوط به ايّام اقامت او در شام بوده و ضمضم در آستانهء خروج كاروان از شام ، به سوى مكّه حركت كرده است ؛ تا از قريشيان يارى طلبد . واقدى در همان مأخذ ، صفحهء 30 تصريح مىكند :
« گويند : ابوسفيان با كاروان پيش مىآمد . چون نزديك مدينه رسيدند ، ترس شديدى ايشان را فراگرفت . به نظر آنها خبر بردن ضمضم و بيرون آمدن قريش خيلى دير شده بود . »
چنين ترس و اضطرابى بود كه موجب خروج مكّىها قبل از خروج مسلمانان شد .
ولى از آنجا كه در تاريخ ، سخن از خروج مسلمانان از مدينه به ميان آمده است ، شروع ماجرا به مسلمانان نسبت داده شده است ؛ يعنى در عمل ، تاريخ واقعهء بدر از مدينه نگاشته شده است و نه از مكّه ؛ در حالى كه از نظر تاريخى ، ترديدى نبايست داشت كه حادثهء بدر ، از شام و سپس از مكّه آغاز شده است و اصطكاكهايى كه به هر حال ميان نظام دوگانهء حجاز وجود داشت و تداخل راهها و تردّد ميان قبايل را مشكل كرده بود ، نمىتوانست بدون اعمال خشونت از جانب مكّىها به روال خود ادامه دهد .
از سويى ديگر و با توجّه به نياز به زمان بيشتر براى جمعآورى نيرو و تجهيزكردن طوايف اطراف مكّه و با در نظر گرفتن فاصلهء مكّه تا بدر كه بيش از فاصلهء مدينه تا بدر است ، معلوم مىگردد كه ابوسفيان هنگامى به مكّه رسيد كه قريشيان در نزديكىهاى بدر منزل گزيده بودند .
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص١٥٧