5 . ابنبطوطه متوفّاى 770 / 779 ه . ق . در سال 726 ه . ق . به قصد زيارت مكّه به مدينه سفر كرده و اين شهر را توصيف كرده است . وى در بارهء بناهاى قبرستان بقيع ، چنين گفته است :
« روبروى قبر صفيّه ، قبر ابوعبداللَّه مالك بن انس است كه گنبد مختصرى هم دارد و در جلو آن قبر فرزند ارجمند پيغمبر : ابراهيم واقع شده كه گنبد سپيدى دارد و در طرف راست آن ، تربت عبدالرّحمن بن عمر بن خطّاب - معروف به ابىشحمه - و محاذى آن ، قبور عقيل بن ابىطالب و عبداللَّه بن جعفر واقع است و در محاذات اين قبور ، مقبرهاى است كه مىگويند قبور زنان پيغمبر در آن قرار دارد و پس از آن ، مقبرهء ديگرى از آن عبّاس عموى پيغمبر و حسن بن على است كه گنبد بلند و محكمى دارد . اين مقبره در دست راستِ دروازهء بقيع واقع شده و قبر حسن در پائين پاى عبّاس قرار دارد و هر دو قبر ، بزرگ و مقدارى از سطح زمين بالاتر مىباشد و روى آنها را تختهسنگهايى كه با منتهاى مهارت بهوسيلهء صفحات زردرنگ ترصيع شده ، پوشانده است . در انتهاى قبرستان بقيع ، قبر عثمان بن عفّان واقع است كه گنبد بزرگى دارد و قبر فاطمه بنت اسد مادر علىّ بن ابىطالب در نزديكى آن است » . « 1 » 6 . « نورالدّين على بن احمد سمهودى » متوفّاى 911 ه . ق . در سال 872 ه . ق .
قاهره را به سوى مدينه ترك كرد تا در آنجا رحل اقامت گزيند .
سمهودى مؤلّف كتاب مشهور و محققانهء « وفاء الوفا باخبار دارالمصطفى » است و شهر مدينه را در قرن 9 هجرت ، به استادى تمام وصف كرده و اطّلاعات جامعى در اين خصوص در دسترس ما قرار داده است . در اين كتاب وى مشاهدات عينى خود را توأم با نقد و بررسى آراء مورّخان مدينه در خصوص بناهاى ساختهشده بر مقابر مشهور قبرستان بقيع ، ذيل فصلى مستقل با « بيان المشاهد المعروفة اليوم بالبقيع » به رشتهء تحرير در آورده است . سمهودى مىنويسد :
« . . قد ابتنى عليها مشاهد : منها مشهد . . . المشهد المنسوب لعقيل بن
هامش
( 1 ) . سفرنامهء ابنبطوطه ، صص 113 و 114 ؛ ترجمهء فارسى ، چاپ 1337 ش .